Niemieckie umocnienia graniczne w 1939 roku

Przed pierwszą wojną światową Niemcy obawiając się rajdów rosyjskich kozaków, umocnili wiele ważnych mostów kolejowych i drogowych w Prusach Wschodnich, budując blokhauzy lub słabsze wartownie. Wydaje się, że analogicznie w 1939 roku przed planowaną wojną z Polską Niemcy próbowali zabezpieczyć swoje terytorium oraz mobilizację własnych wojsk przed niespodziewanym wtargnięciem polskiej kawalerii lub oddziałów zmotoryzowanych.
Zrealizowano to budując wzdłuż granic umocnienia osłaniające główne węzły komunikacyjne. Były to raczej fortyfikacje polowe, które miały być wzniesione w ramach rozbudowy mobilizacyjnej, ale główne drogi blokowano zawczasu zbudowanymi schronami lub innymi przeszkodami, które miały zatrzymać nagły atak i umożliwić sprowadzenie sił własnych z pobliskich garnizonów. Wydaje się, że miało to miejsce wzdłuż całej granicy z Polską: od Prus Wschodnich, Powiśle, Pomorze, Brandenburgię, Dolny Śląsk aż po Opolszczyznę, w miejscach niechronionych przez inne fortyfikacje.
Ochronę dróg dokonano przez budowę słabych schronów do ognia czołowego o konstrukcji żelbetonowej, betonowej (MG-Schartenstand D) lub nawet ceglanej. Strzelnice zabezpieczano głównie płytami stalowymi o grubości 2,5cm typu 422P01. Wykorzystywano też inne, nietypowe pancerze wykonane prawdopodobnie z lokalnie z powodu braku płyt typowych (znane z kilku egzemplarzy w okolicach Piszu i Ełku).
Schrony często były maskowane jako fundament drewnianej szopy (zachowany obiekt w Karasiu koło Iławy), "udawały" budynek cywilny (np "panzerstodoła" w Różanówku koło Nowej Soli) lub na schron adaptowano wzmocnione piwnice istniejących budynków - strażnic Grenzschutzu, Zollbudy lub budynków stacyjnych (np przystanek Krzywe koło Katarzynowa).
Na Dolnym Śląsku stosowano przeszkody w formie szlabanów stalowych lub zagród przeciwpancernych składających się z wysadzanych na drogę wielkich bloków betonowych.
Wydaje się, że nazwy własne pozycji typu Pozycja Olecka (Legi), Pozycja Iławska lub Pozycja Gardejska nie są określeniami z epoki, a zostały utworzone przez powojennych badaczy dla określenia grupy umocnień znajdujących sie w pobliżu okreslonego punktu.

Do niemieckich umocnień granicznych osałaniających mobilizację własnych wojsk, zbudowanych w 1939 roku zaliczyłbym:

• Okolice Żytkiejm - 1 znany schron (Żytkiejmy).

• Pozycja Olecka - 4 znane schrony (Olecko, Nowy Młyn, Sędki, Nowa Wieś Ełcka).

• Okolice Katarzynowa - 1 znany schron w piwnicy budynku przy przystanku kolejowym Krzywe.

• Między Orzyszem a Ełkiem - 3 znane schrony w okolicy Skomacka Wielkiego i Berkowa + 1 schron prawdopodobny, nieznaleziony.

• Pozycja Piska - 4 schrony (dwa w Piszu, Młynno, Wiartel).

• Pozycja Szczycieńska - 7 schronów (Spychowo, Młyńsko, Nowe Giżewo, Siódmak, Witówko, Warchały, Burdąg).

• Pozycja Dzierżgońska (Christburg-Stellung) - pozycja ciągnąca się od Ostródy do Elbląga - brak znanych schronów.

• Pozycja Iławska - 5 znanych schronów.

• Pozycja Gardejska - 3 znane schrony na południe od Kisielic + 3 znane schrony na zachód od Gardeji + 1-2 schrony prawdopodobne, nieznalezione.

oraz poza terenem opisywanym na tej stronie:

• Pozycja Blüchera - mityczna pozycja wzdłuż zachodniej granicy korytarza pomorskiego, być może można tu ją przypisać - brak znanych schronów.

• Przedmoście Piła - umocnienia zaliczane do Pozycji Pomorskiej - 43 znane schrony.

• Tereny na zachód od Piły - 2 schrony z zaporą ppanc w okolicach Motylewa + 1 schron na południe od Stobna.

• Pozycja Trzcielska - 5 znanych schronów + zapora ppanc między Drezdenkiem a Międzychodem oraz 3 znane schrony między Pszczewem a Trzcielem.

• Dolny Śląsk - 2 schrony maskowane jako stodoły na prawym brzegu Odry na wschód od Nowej Soli.

• Dolny Śląsk - conajmniej 33 zapory ppanc różnych rodzajów na linii Głogów - Ryczeń - Wąsosz - Żmigród - Milicz oraz jedna na północ od Wrocławia.

• Opolskie - 3 znane schrony (Siemysłów, Górna Ligota, Staniszcze Wielkie).

---

Przykłady schronów i zapór ppanc z terenów nie opisywanych na tej stronie

---

	Przedmoście Piła

---

	Przedmoście Piła

---

	Okolice Piły. Motylewo

---

	Okolice Piły. Stobno

---

	Pozycja Trzcielska. Goraj i Gościm

---

	Pozycja Trzcielska. Lubiatów i Rybojady

---

	Pozycja Trzcielska. Lubiatów i Rybojady

---

	Dolny Śląsk. Okolice Nowej Soli. Różanówka

---

	Dolny Śląsk. Okolice Żmigrodu

---

	Dolny Śląsk. Gola i Wąsosz

---

Literatura:

• Dudek M. Pozycja Iławska [w:] Infort 17 2000
• Piotrowski C., Markiel C. Pozycja Gardejska - Odcinek zachodni [w:] Forteca, nr1/2004 (16)
• Górczak M. Ufortyfikowane mosty na rzece Baryczy [w:] Odkrywca, nr12/2009
• Górczak M. Niemieckie stalowe zapory graniczne w okolicy Rawicza [w:] Odkrywca, nr6/2009
• Mycyk G. Niemieckie zapory przeciwpancerne na linii "d-1" pod Górą [w:] Odkrywca, nr1/2008
• Urbanek G. System obronny pozycji trzcielskiej (1937-39, 1944) - historia i struktura na tle specyfiki niemieckich linii mobilizacyjnych [w:] Ziemia Międzyrzecka - Studia z historii i kultury, Międzyrzecz 2008
• Miler T. Niemieckie fortyfikacje polowe w zachodniej części Puszczy Noteckiej [w:] Pozycja pomorska - Studia nad dziejami fortyfikacji w dolinie Noteci - Materiały z konferencji 21 maja 2011, Gliwice 2011

---

---

---