Spis treści

Mapy

Fortyfikacje zbudowane przez Polskę

Pozycja Lidzbark Welski cz.1

cz.2

Odcinek Osowiec - Pozycja wysunięta Wólka

Lekki schron bojowy dla 1 ckm o ogniu jednobocznym
Lekki schron bojowy dla 1 ckm o ogniu jednobocznym z pozycji Lidzbark Welski
Lekki schron bojowy dla 2 ckm o ogniu dwubocznym
Lekki, bierny schron obserwacyjny
Ciężki schron bojowy dowódcy w Nowogrodzie
Ciężki schron bojowy w Nowogrodzie

Fortyfikacje zbudowane przez Prusy i Niemcy

Bateria Mały Garc

Twierdza (Przedmoście) Malbork [Festung (Brückenkopf) Marienburg]

Umocnienia mostów na Nogacie
Fort IW1
Fort IW2
Fort IW3a
Fort IW3b
Fort IW4a
Fort IW4b
Fort IW5a
Fort IW5b
Fort IW6 i bateria B5
Fort IW7
Punkt oporu Piaski
Bateria stałe B1
Bateria stałe B2
Bateria stała B4
Bateria stała B6 cz.1, cz.2, cz.3, cz.4
Bateria stała B8
Bateria stała B9
Schrony piechoty IR1, IR2, IR3, IR4
Schrony artylerzystów A1, A2, A3, A4, A8, A9, A12, A13
Schrony amunicyjne M3, MB, M17
Schrony dla dział polowych z obsługą ZS a, ZS b, ZS c, ZS d, ZS e, ZS f
Punkt oporu piechoty IStp E
Inne
Pozostałości fabryki samolotów Focke-Wulf Flugzeugbau GmbH na lotnisku w Królewie

Twierdza (Przedmoście) Grudziądz [Festung (Brückenkopf) Graudenz]

Cytadela
Dzieło rogowe
Luneta Krzyżowa
Umocnienia mostu na Wiśle
Fort Parski
Fort Nowa Wieś cz.1
Fort Nowa Wieś cz.2
Fort Świerkocin
Fort Tarpno
Fort Dąb cz.1
Fort Dąb cz.2
Forty Tuszewo, Miejski Lasek, Strzemięcin
Baterie
Schrony z rozbudowy mobilizacyjnej z I wś
Inne schrony

Bateria Świecie

Bateria Topolno

Twierdza (Przedmoście) Chełmno [Festung (Brückenkopf) Kulm]

Punkty Oporu Piechoty IStp1, IStp2, IStp3, IStp4, IStp5, IStp6, IStp7, IStp8
Baterie stałe B3, B4
Magazyny amunicji M1, M2, M3, M4, M5, M6, M7, M10
Schrony piechoty IR1, IR2, IR3, IR4, IR5, IR6, UR1, UR2, UR3, UR4
Schrony z II wojny światowej
Poligon saperski Klamry
Wozownia artyleryjska w Starogrodzie
Wozownia artyleryjska i składnica amunicji w Stolnie
Składnica pontonów

Mosty na Nogacie w Malborku

Zdjęcia archiwalne

Mosty na Wiśle w Tczewie

Zdjęcia archiwalne cz.1
Zdjęcia archiwalne cz.2
Zdjęcia archiwalne cz.3
Artykuł Andrzeja Massela i Macieja Malinowskiego Mosty na Wiśle w Tczewie
Niemieckie pisma o odbudowie mostów w Tczewie po wysadzeniu w 1939 r.

Most na Wiśle w Opaleniu

Zdjęcia archiwalne

Most na Wiśle w Grudziądzu

Zdjęcia archiwalne

Most na Wiśle w Bydgoszczy- Fordonie

Zdjęcia archiwalne

Most na Wiśle w Toruniu. Fort Kolejowy

Zdjęcia archiwalne

Most tymczasowy na Wiśle w Osieku

Zdjęcia wysadzonych mostów z 1939 roku z Denkschrift über die polnische Landesbefestigung

Mosty na jeziorze Pakoskim w Janikowie

Most na Lutrynie w Jabłonowie Pomorskim

Most na Iławce w Iławie

Most na Drwęcy w Samborowie

Cz.2

Most na Drwęcy w Ostródzie

Most na Pasłęce w Tomarynach

Cz.2

Most na Pisie koło Barczewa

Most na Biesiówce koło Czerwonki

Most na Sajnie koło Sątopów

Wiadukty kolejowe w Korszach

Most na rzece Guber w Drogoszach

Most w Rucianym

Most w Mikołajkach

Mosty na kanałach Łuczańskim i Niegocińskim w Giżycku

Most na Wiśle w Knybawie koło Tczewa

Lewobrzeżny przyczółek
Prawobrzeżny przyczółek
Płyty 78P9 cz.1
Płyty 78P9 cz.2
Drzwi
Armatura
Schrony bierne + przepust

Memorandum w sprawie obronności Prus Wschodnich z 1921 r.

Twierdza Malbork

Fortyfikacje mobilizacyjne z 1926 r.

Potencjał wojskowy Reichswehry w 1923-24 r.

Materiały archiwalne

Zalew jezioro Pluszne - Miodówko - Pasłęka - jezioro Sarąg

Zalew jezioro Pauzeńskie - Szelążnica - jezioro Szeląg Wielkie

Jazy cywilne

Kanał Elbląski (Oberlandzki)

Pozycja Dzierzgońska (Christburg Stellung)

Pozycja Dzierzgońska - artykuł >>W poszukiwaniu Pozycji Dzierzgońskiej<<

Pozycja Dzierzgońska - źródła do artykułu

Pozycja Dzierzgońska ciąg dalszy... czyli Hydrozagadka - Aneks do artykułu

Odkryte przez polski wywiad fortyfikacje

Fortyfikacje "fejkowe" w Prusach Wschodnich 1934-35 r.

Fortyfikacje w Prusach Wschodnich - stan na koniec 1937 r.

Sytuacja militarna Prus Wschodnich w początkach III Rzeszy w 1933-34 r.

Wojska graniczne do 1935 r.

Wehrmacht w Prusach Wschodnich w 1935 r.

Kanały forteczne na Pozycji Olsztyneckiej (Hohenstein Stellung)

Planowana rozbudowa fortyfikacji w 1938 r.

Wordig-Stellung

Rozbudowa zaporowa (Sperrausbau) - Pozycja Gardejska, Pozycja Iławska

Limza

Gulb

Umocnienia w Prusach Wschodnich - stan na dzień 24.08.1939

Linia obrony niemieckiej w rejonie Iławy w styczniu 1945 r.

Wehrmacht (lądowe wojska czynne) w Prusach Wschodnich w 1939 r.

Wehrmacht (wojska osłonowe) w Prusach Wschodnich w 1939 r.

Wehrmacht na zachodzie Prus Wschodnich w dniu 31.08.1939 r.

Rozkaz wejścia 3. Armii do wojny 1939 r.

Z biblioteczki niemieckiego sapera część 1

Bramy - kraty graniczne

Szlabany 1928-30

Szlabany 1932

Szlabany 1935

Z biblioteczki niemieckiego sapera część 2

Szlabany 1937

Komory minowe pod drogą

Skrzynka minowa

Sposoby wysadzania mostów

Mosty 1911 r.

Mosty 1923 r.

Mosty 1928-31 r.

Mosty 1938 r.

Inwentaryzacja - Okolice Malborka, Sztumu, Białej Góry, Kwidzyna

Inwentaryzacja - Okolice Elbląga, Dzierzgonia, Myślic

Inwentaryzacja - Okolice Prabut, Kisielic, Iławy

Inwentaryzacja - Okolice Kanału Elbląskiego, Małdyt, Miłomłyna, Ostródy

Pozycja Gardejska [Die Stellung bei Garnsee]

Rusinowo, Okrągła Łąka
Goryń cz.1
Goryń cz.2

Limza

Gulb

Pozycja Iławska [Die Stellung bei Deutsch Eylau]

Linia obrony niemieckiej w rejonie Iławy w styczniu 1945 r. (dokument sowiecki)

Pozycja Dzierżgońska [Christburg-Stellung]

Pozycja Dzierzgońska - artykuł >>W poszukiwaniu Pozycji Dzierzgońskiej<<

Pozycja Dzierzgońska - źródła do artykułu

Pozycja Dzierzgońska ciąg dalszy... czyli Hydrozagadka - errata do artykułu

Pozycja Szczycieńska [Ortelsburg-Stellung]

Burdąg
Warchały
Witówko
Siódmak
Nowe Gizewo
Młyńsko
Spychowo

Pozycja Piska [Johannisburg-Stellung]

Pisz
Wiartel
Młynno

Skomack Wielki

Berkowo

Mazurska Pozycja Graniczna [Masurische Grenz-Stellung] [Masurische Grenz- und Suwalki-Sehnen-Stellung])

Katarzynowo - Umocniony budynek na przystanku kolejowym Krzywe

Pozycja Legi (Olecka)

Nowa Wieś Ełcka
Sędki
Nowy Młyn
Olecko

Żytkiejmy

Witramowo

Frombork (Góra Bunkrowa)

Zrzut strony internetowej kolegi Krzysztofa - tlkl.xon.pl - bunkry Trójkąta Lidzbarskiego - umocnienia Trójkąta Lidzbarskiego w fotogafii

Węzeł obrony Ruciane [Gruppe Rudczanny]

MG-Turm Ruciane
MG-Turm Guzianka
Infanteriewerk
Bateria wieżyczek 5,3cm
Koszary

Węzeł obrony Zielony Gaj [Gruppe Grünwalde]

Węzeł obrony Szymonka [Gruppe Schimonken]

Węzeł obrony Kula [Gruppe Kulla- Brücke]

Węzeł obrony Mikołajki [Gruppe Nikolaiken]

Okolice mostu drogowego
Okolice mostu kolejowego
Baterie

Umocniona Linia Jezior Mazurskich w powiązaniu z linią zapór Rudczany-Szczytno (1911) - broszura podpułkownika Razgonowa

Rozdział IX. Umocnienia Jezior Mazurskich - Twierdze Frontu Wschodniego Niemiec. Dodatek do Opisu Wojskowo-Statystycznego. (Według stanu na 1 stycznia 1914 r.)

Inwentaryzacja Twierdza Giżycko i Regionu Jezior Mazurskich (1926) - fragment raportu Międzyalianckiej Komisji Kontroli

Przeszkody leśne - Karol Kleczke, Władysław Wyszyński - Fortyfikacja Stała (1937) - fragment książki klasyków polskiej fortyfikacji

Zestawienie schronów Giżyckiego Rejonu Umocnionego 1944 z podziałem na typy

Okolice Pozezdrza (GPP - Front Wschodni - Odcinek północny) Stützpunkt 11 do 19
Okolice Pozezdrza (GRU)

Ogonki (GRU)
Stręgielek (GRU) cz.1
Stręgielek (GRU) cz.2
Stręgielek (GRU) cz.3
Stręgielek (GRU) cz.4
Przytuły (GRU) cz.1
Przytuły (GRU) cz.2
Przerwanki (GRU)

Okartowo - Wężewo - Cierzpięty (GPP + GRU)

Cierzpięty (GRU) B1-3 (26v)
Cierzpięty (GPP - Front Wschodni - Odcinek południowy) Stützpunkt 5 cz.1
Cierzpięty (GPP - Front Wschodni - Odcinek południowy) Stützpunkt 5 cz.2
Cierzpięty (GPP - Front Wschodni - Odcinek południowy) Stützpunkt 4
Cierzpięty (GPP - Front Wschodni - Odcinek południowy) Stützpunkt 3
Tyrkło- leśniczówka (GRU) B1-2a (AB11) cz.1
Tyrkło- leśniczówka (GRU) B1-2a (AB11) cz.2
Wężewo (GPP - Front Wschodni - Odcinek południowy) Stützpunkt 2
Wężewo (GRU) B1-27 (Bg. St. Wensen)

Okartowo (GPP + GRU)

Okartowo (GPP - Front Wschodni - Odcinek południowy) Stützpunkt 1 cz.1
Okartowo (GPP - Front Wschodni - Odcinek południowy) Stützpunkt 1 cz.2
Okartowo (GRU) Schrony B1-1
Okartowo (GRU) Kochbunkry

Punkt Oporu Pisz [Stützpunkt Johannisburg]

107a cz.1
107a cz.2
107a cz.3
502
MG-Schartenstand + PAK
Schrony bierne cz.1
Schrony bierne cz.2

Wiartel
Młynno

Pisz

Punkt Oporu Jeże Zachód (Wolisko) [Stützpunkt Gehsen West]

501
504
112b

Punkt Oporu Kozioł [Stützpunkt Koziol]

Punkt Oporu Turośl (Trzcińskie, Adamusy) [Stützpunkt Turosl]

105a
501
514
MG-Schartenstand + PAK
Schrony bierne

Punkt Oporu Turośl (Góra Dyliki) [Stützpunkt Turosl]

Punkt Oporu Zbójna [Stützpunkt Sbojna]

501
105a cz.1
105a cz.2
PAK
Schrony bierne
Zdjęcia kolegi von Reuffen'a z opróżniania mogilników

Punkt Oporu Przesławki [Stützpunkt ?]

Punkt Oporu Prawy Las [Stützpunkt ?]

Punkt Oporu Filipów [Stützpunkt Filipow]

Bauwerki 26-30 - 105c, 111b
Schrony bierne
Garaże dla PAK

Punkt Oporu Bakałarzewo [Stützpunkt Bakalarzewo (Deutscheck)]

113d Bw24
113d - Kopuła 20P7 cz.1
113d - Kopuła 20P7 cz.2
113d - Kopuły z ekspozycji 407P9 i 9P7
105d Bw21 i Bw23
105c Bw22 i Bw25
Schrony bierne
Garaż dla PAK

Punkt Oporu Raczki [Stützpunkt Raczki]

111b Bw20
111b Bw18
105d
Schrony bierne i obserwacyjny

Punkt Oporu Katarzynowo [Stützpunkt Grenzwacht]

113d
105c + schrony bierne
Umocniony budynek na przystanku kolejowym Krzywe

Punkt Oporu Prostki [Stützpunkt Prostken (Scharfenrade)]

112b
105c cz.1
105c cz.2
Garaże dla PAK
Schrony bierne cz.1
Schrony bierne cz.2
Inne

Punkt Oporu Świdry [Stützpunkt Schwiddern]

113d Bw6
105c Bw5, Bw7, Bw8
Schrony bierne cz.1
Schrony bierne cz.2
PAK

Punkt Oporu Jeże Wschód [Stützpunkt Gehsen Ost]

105c
113d
PAK
Schron bierny

Kwatera Dowództwa Wojsk Lotniczych "Robinson" w Gołdapi

Kwatera Naczelnego Dowództwa Wojsk Lądowych (OKH) "Anna" w Mamerkach

Strefa I "Quelle"
Strefa II "Fritz"

Kwatera ministra Spraw Zagranicznych von Ribbentropa "Westfalen" w Sztynorcie

Kwatera szefa Kancelarii Rzeszy Lammersa "Wendula" w Radziejach

Główna kwatera Führera Rzeszy Adolfa Hitlera "Wolfschanze" w Gierłoży

Ośrodek badawczy Luftwaffe i kwatera marszałka Rzeszy Göringa "Breitenheide" w Szerokim Borze

Sowieckie rozpoznanie inżynieryjne na przełomie marca i kwietnia 1945 r. w okolicach Gdyni

Wycieczka po niemieckich umocnieniach polowych z 1945 roku. Gdańsk Brętowo - Niedźwiednik - Złota Karczma

Niemiecki rów przeciwpancerny z 1945 roku w Gdańsku

Linia obrony niemieckiej w rejonie Iławy w styczniu 1945 r. (dokument sowiecki)

Schrony na stacji kolejowej w Węgorzewie

Infanteriestützpunkt, Infanteriewerk
Infanterieraum
Stützpunkt z Giżyckiej Pozycji Polowej
MG-Turm z Pozycji jezior Mazurskich

MG-Schartenstand D
Schrony Pozycji Iławskiej
Gruppenunterstand
Doppelgruppenunterstand - Knybawa
PAK Unterstellraum
B1-1 MG-Schartenstand
B1-2a MG-Schartenstand mit Gruppe
B1-3 MG-Schartenstand mit Kleinglocke
B1-5a Doppel- MG-Schartenstand
B1-7 Doppel- MG-Schartenstand mit Kleinglocke
B1-13 Doppel- MG-Schartenstand
(B1-19 ?) MG-Schartenstand mit PAK-Kasematte
B1-27 Bataillonsgefechtsstand mit MG-Schartenanlage

105a - MG Kasematte mit Kleinstglocke und Flankierungsanlage
105c - MG Kasematte mit Kleinstglocke ohne Flankierungsanlage
105d - MG Kasematte mit Sehrohr ohne Flankierungsanlage
107a - Doppel MG Kasematte mit Kleinstglocke und Flankierungsanlage
111b - Stand mit Dreischartenturm ohne Flankierungsanlage
112b - Stand mit Sechsschartenturm ohne Flankierungsanlage
113d - Stand mit Sechsschartenturm, mit Gruppe ohne Flankierungsanlage
501 - Gruppenunterstand
502 - Doppelgruppenunterstand
504 - PAK Unterstellraum mit Gruppe
514 - MG Kasematte
668 - Kleinstunterstand für 6 Mann
Ringstand 58c - "tobruk"

Schrony w przyczółkach mostu w Knybawie
Schrony w Mamerkach

• Rużewicz W. Fortyfikacje nowożytne w Prusach Wschodnich
• www.bunkers.be
• www.ostpreussen.prv.pl
• Dudek M., Sadowski J. Pancerze fortyfikacji niemieckich z lat 1934- 1941 Gliwice 2006
• Bettinger D., Büren M. Der Westwall. Die Geschichte der deutschen Westbefestigungen im Dritten Reich Osnabrück 1990

Tabela odporności schronów
Typy schronów odporności C
Typy schronów odporności B1
Typy schronów odporności B alt
Typy schronów Regelbau serii 100 odporności B neu i A
Typy schronów Regelbau serii 500 odporności B neu
Typy schronów Regelbau serii 600 (wybór) i 700 odporności B neu

Elementy pancerne w fortyfikacji niemieckiej

Kopuły z strzelnicami dla km - 20P7, Bakałarzewo cz.1, Bakałarzewo cz.2
Kopuły z strzelnicami dla km - 35P8
Kopuły z strzelnicami dla km - 407P9
Kopuły dla obserwatora - 9P7, 9P7 Oderstellung
Kopuły dla obserwatora - 23P8
Kopuły dla obserwatora - 44P8
Kopuły dla obserwatora - 90P9 cz.1, cz.2, cz.3, cz.4
Płyty z strzelnicami karabinowymi
Płyty z strzelnicami karabinowymi - "skrzynka"
Płyty z strzelnicami karabinowymi - "ramka"
Płyty z strzelnicami karabinowymi - "lidzbarska"
Płyty z strzelnicami karabinowymi - 48P8 cz.1, cz.2, Knybawa
Płyty z strzelnicami karabinowymi - 57P8
Płyty z strzelnicami dla km - płyty nietypowe
Płyty z strzelnicami dla km - 7P7, 7P7 Oderstellung cz.1, 7P7 Oderstellung cz.2
Płyty z strzelnicami dla km - 10P7
Płyty z strzelnicami dla km - 78P9 cz.1, cz.2, Knybawa cz.1, cz.2
Płyty z strzelnicami dla km - 403P9, 422P01
Płyty z strzelnicami dla dział ppanc
Drzwi cz.1, cz.2
Drzwi trójdzielne
Pancerze peryskopów
Wzmocnienie stropu drzwi

Armatura wentylacyjna - Czerpnie powietrza
Armatura wentylacyjna - Zawory

Schartenlafette 34
Untersatzkasten

Pozostałości kamuflażu

3,7cm Panzerabwehrkanone
5cm Panzerabwehrkanone
Gruson 5,3cm- Schnellfeuerkanone

Fortyfikacje zbudowane przez carską Rosję i ZSRR

Fortyfikacje w okolicy Wąsoszy

Wąsosz cz.1
Wąsosz cz.2
Wąsosz Wschód cz.1
Wąsosz Wschód cz.2
Komasewo cz.1
Komasewo cz.2
Sulewo

Fortyfikacje w okolicy Niedźwiadnej

Niedźwiadna cz.1
Niedźwiadna cz.2
Dołęgi

Fortyfikacje w okolicy Przyborowa

Fortyfikacje w okolicy Starego Gromadzyna

Fortyfikacje w okolicy Kolna

Fortyfikacje w okolicy Borkowa

Fortyfikacje w okolicy Miastkowa

Zaruzie cz.1
Zaruzie cz.2
Łuby- Kurki

Fortyfikacje w okolicy Aleksandrowa i Kamienowa

Schron bojowy do ognia czołowego dla 3 dział ppanc i 3 ckm [Трехамбразурный артиллерийскo- пулемётный ДОТ]
Schron bojowy do ognia czołowego dla 2 ckm [Двухамбразурный пулемётный  ДОТ]
Schron bojowy do ognia czołowego
Schron bojowy do ognia bocznego dla 2 dział i 1 ckm [Артиллерийский полукапонир]
Schron bojowy do ognia bocznego dla 1 działa ppanc i 2 ckm [Артиллерийскo- пулемётный полукапонир]
Schron bojowy do ognia bocznego dla 2 ckm [Двухамбразурный пулемётный полукапонир]
Schron bojowy do ognia bocznego dla 1 ckm [Одноамбразурный пулемётный полукапонир]
Bierny schron obserwacyjny

• Pomiary kolegi von Reuffena'a
• Wesołowski T. Radziecki węzeł obrony >>Minczewo- Wierzchuca Nagórna<< [w:] Zeszyt Naukowy Muzeum Wojska w Białymstoku Nr8 Białystok 1994
• Wesołowski T. >>Linia Mołotowa<< Sowieckie fortyfikacje graniczne z lat 1940- 1941 na przykładzie 62 Brzeskiego Rejonu Umocnionego Białystok 2001

Elementy pancerne w fortyfikacji radzieckiej

Stanowisko Ł-17 wz. 1940
Stanowisko DOT-4
Stanowisko NPS-3
Stanowisko rkm
Pancerz peryskopu

• Wesołowski T. >>Linia Mołotowa<< Sowieckie fortyfikacje graniczne z lat 1940- 1941 na przykładzie 62 Brzeskiego Rejonu Umocnionego Białystok 2001
• Широкорад А. Тайны русской артиллерии Moskwa 2003
• Denkschrift über die russische Landesbefestigung

Ciekawe miejsca na Warmii i Mazurach

Kanał Mazurski

Śluza Leśniewo Górne
Śluza Leśniewo Dolne
Śluza Piaski (Guja)
Śluza Bajory Małe
Śluza Długopole

Wieża Bismarcka na Diablej Górze koło Srokowa

"Piramida" - grobowiec rodziny von Farenheid w Rapie

Mini biblioteczka fortyfikacyjnej klasyki

kpt. saperów Kazimierz Biesiekierski Fortyfikacja polowa 1922

ppłk Sztabu Generalnego Tadeusz Zieleniewski Współczesne myśli w fortyfikacji stałej 1928

Instrukcja Saperska dla piechoty WP 1945 (fragment)

Z biblioteczki niemieckiego sapera

Broszura dla zapór bez saperskich materiałów wybuchowych [Merkblatt für Sperren ohne Pioniersprengmittel] 1936

Broszura o układaniu walców K i S [1937?]

Opis i instrukcja obsługi mechanicznej, obrotowej zapory drogowej do blokowania dróg 1937

Z biblioteczki historyka wojskowości