Tczew

W pierwszej połowie XIX w. Tczew funkcjonował jako obóz szańcowy.  W roku 1872 miasto podniesiono do roli twierdzy II rangi . Twierdzę skasowano w drugiej połowie lat 90-tych XIX w. w związku z planowaną budową przedmościa w Malborku.

W latach 1851- 57 dla linii kolejowej Królewiec- Berlin wzniesiono na Wiśle most  o długości 785 metrów, składający się z 6 przęseł. Przyczółki zostały wyposażone w obronne bramy z wartowniami, a filary zostały zwieńczone wieżami. Na moście znajdował się jeden tor kolejowy oraz jezdnia dla ruchu drogowego. W latach 1888- 91 obok zbudowano drugi, dwutorowy most kolejowy, także wyposażony w obronne bramy. Stary most zmieniono na drogowy. W 1912 roku, w związku z przesunięciem wału przeciwpowodziowego na prawym brzegu rzeki, mosty przedłużono o ponad 200 m (do 1030m),  jednocześnie wznosząc nowy wschodni przyczółek (z pozostawieniem starego). Dwie pojedyncze bramy  zastąpiono jedną, o architekturze przypominającej gotycki zamek.
Jak opisuje znawca polskiej fortyfikacji międzywojennej Szymon Kucharski na forum Gorączka Fortyfikacji, po 1926 roku Polacy przystosowali mosty do obrony w poniższy sposób:
Według oryginalnego raportu z 23 czerwca 1938 r., fortyfikacje przyczółka (i w ogóle, całego mostu) zmodernizowano do tego czasu następująco:

• Przyczółek wschodni miał 101 strzelnic kb, 9 rkm i 3 ckm, a wbetonowano w jego wnętrze: schron amunicyjny (podziemie), schron bojowy na 3 rkm (parter), schron bojowy na 3 ckm (piętro; wszystkie schrony miały ściany żelbetowe 80 cm, strop 130 cm na belkach stalowych, drzwi pancerne gazoszczelne i wentylator ręczny). Wokół przyczółka: krata forteczna z bramami stalowymi, trzy rzędy drutu kolczastego na stalowych słupkach i jeden rząd zabetonowanych szyn o wysokości 1 m, w odstępach 1,4-1,7 m od siebie.
• Filar "G", czyli stary przyczółek wschodni, miał nadbudowany schron bojowy na 1 rkm i 3 kb (żelbet 80 cm), w wieżach 2 strzelnice rkm, ponadto dwie bramy żelazne [stalowe?] o grubości 1 cm, ze strzelnicami rkm [brak informacji, ile] do ostrzału jezdni, wzmocnione płytami stalowymi grubości 2 cm.
• Przyczółek zachodni miał "szereg" strzelnic kb i 3 rkm, bramę kratową wzmocnioną blachą stalową 3 mm na torach kolejowych, bramę kratową bez blachy na drodze i wbudowany podziemny schron [raczej bierny] na jedną kompanię strzelecką, "dostosowany do obrony p-gaz zbiorowej".
• W pobliżu przyczółka zachodniego - dwa schrony bojowe na 2 ckm każdy (żelbet; ściany czołowe i strop 105 cm, tył 75 cm).

01.09.1939 roku mosty zostały po krótkotrwałej obronie wysadzone przez Polaków - o godzinie 6.00 przyczółek lisewski i filar "G", pół godziny później filary "B" i "C".
W drugiej połowie października 1939 roku Niemcy odbudowali most kolejowy w formie tymczasowej, a w roku 1940 na stałe. Most drogowy nie został odbudowany. 08.03.1945 roku most kolejowy został wysadzony przez Niemców w obliczu zbliżających się wojsk sowieckich.
Po powojennej odbudowie ze starego mostu kolejowego zachowały się 3 przęsła i 2 pary wież.
W 2013 roku dokonano remontu czterech zachowanych wież mostu drogowego, poszukiwane są fundusze na rewitalizację całego mostu, który został zamknięty dla ruchu kołowego w 2011 roku.
W 2015 roku rozpoczął się remont trzech historycznych przęseł mostu - patrz artykuł Rozpoczynamy pierwszy etap przebudowy Mostu Tczewskiego
Stan obecny: Bramy nie istnieją. Ze starego mostu drogowego zachowały się trzy przęsła i 2 pary wież, nowy most kolejowy odbudowano po wojnie w nowej formie.

Zdjęcia wschodniego przyczółka mostu przygotowanego do obrony w 1939 roku na serwerze Narodowego Archiwum Cyfrowego
zdjęcie 1 ,  zdjęcie 2

---

	Polska obrona mostów w 1939 r. wg dowódcy 2. bstrz ppłk Stanisława Janika za Janik S. Przez mosty w Tczewie wróg nie przeszedł (w:) Za Wolność i Lud Nr35 31.08.1974

---

---

	Ilustracja z broszury firmy odbudowującej mosty w latach 1939-40 - J. Gollnow u. Sohn Stahlbau=Werk Stettin Die Wiederinstandsetzung der Eisenbahnbrücke über die Weichsel bei Dirschau. Od góry: Most kolejowy przed wysadzeniem 08.1939; Stan po zakończeniu budowy mostu prowizorycznego 10.1939; Wstępna odbudowa 1940; Końcowa odbudowa 194?.

---

---

---