Powiśle, Górne Prusy, Pojezierze Iławskie

W dokumencie z 1938 r. czytamy, że planowano na moście drogowym nad głową nowej śluzy "montaż uchwytów wspinaczkowych i rusztowań załadunkowych do trudno dostępnych instalacji urządzeń minowych". Na przyczółkach widać sześć na wschodnim i pięć na zachodnim otworów obramowanych piaskowcem. Dziwnie wyglądają, ale być może są to komory minowe, pewnie z okresu budowy śluzy (1916 r.), przecież pomosty chcieli zamontować w 1938 r. do jakiś "urządzeń minowych". Ciekawostka - śluza leżała w całości na terenie Wolnego Miasta Gdańska, a nie III Rzeszy. A w szopie po północnej stronie służbę powiniem pełnić polski celnik, wszak WMG należało do polskiego obszaru celnego.
Niewątpliwie 3 komory minowe wtórmie wykonano w łuku starej śluzy wałowej zwanej Wielki Upust, aktualnie zamurowanych cegłą o innym kolorze.

Most kolejowy linii kolejowej Sztum - Kwidzyn o numerze E.O.K.27/37 występuje na mapie z 1939 roku jako wyposażony w urządzennia minowe. Mapa jest schematyczna, być może był to most koło Borowego Młyna.

Most zaliczam do zweryfikowanych negatywnie. Dopiero oglądając zdjęcia zauważyłem po zachodniej stronie północnego przyczółka jakby zamurowany prostokątny otwór. Miejsce i wielkość mógłby wskzywać, że to pozostałość po rurze minowej. Po drugiej stronie na zdjęciu nie widać takiego otworu.

W piśmie Festungskommandantur Tgb.Nr. 64/31 z dnia 03.08.1931 roku czytamy:
Dowództwo Twierdzy przedstawia światłokopię mostu na drodze powiatowej Rudniki - Ryjewo, 700 m na zachód od Montowa.
Montaż pomostu z desek (patrz rysunek) został zatwierdzony.

W zachowanej dokumentacji znajdują się dwa projekty z 1931 roku: niezrealizowany z 3 poziomymi komorami minowymi w przyczółku zachodnim i zrealizowany z skośnymi komorami w sklepieniu.
W piśmie Festungkommendantur Marienburg 106/31 Ściśle Tajne z 22.05 1931 roku znajdujemy:
Kosztorys na wykonanie szybów inspekcyjnych w moście drogowym nad rzeką Liwa w ciągu drogi Kwidzyn - Prabuty, w pobliżu majątku Górki, 1,00 km na wschód od Kwidzyna. E.O.K. 42/11
Wykucie szybów zgodnie z planem (kalką techniczną).
Tynkowanie dna komory zaprawą cementową w proporcji 1:3. Oblicowanie otworów cegłami o takiej samej strukturze jak sklepienie, w tym samym układzie warstw. Grubość: 1/2 cegły. Wyrycie litery "U" pośrodku każdej oblicówki.
Wymiary szybów: Długość: 1,55 m, Wysokość: 0,48 m, Szerokość: 0,39 m
Razem za 3 szyby 1500 RM.

W piśmie Festungkommendantur Marienburg 298/31 Ściśle Tajne znajdujemy:
Kosztorys wykonania komór w moście kolejowym nad rzeką Liebe, 2 km na południowy wschód od stacji Marienwerder, w pobliżu stacji Liebenthal. Linia kolejowa Marienwerder - Freystadt.
E.O.K. 42/15
Przedmiot wyceny:
Wykonanie jednej komory o wymiarach 49 × 49 × 150 cm w dwóch środkowych filarach. Filar wykonany jest z cegły.
Wszelkie ubytki powstałe podczas wykonywania robót muszą zostać odpowiednio ponownie zamurowane.
Po zakończeniu prac komory należy obłożyć płaską warstwą cegieł i oznaczyć wystającą cegłą z literą "M".
Prace należy wykonać dokładnie według rysunku i wskazówek. Cena obejmuje także zapewnienie wszystkich narzędzi i dostawę materiałów dla jednej sztuki = 100 RM
Dodatkowo uwzględniono kwotę na nieprzewidziane wydatki oraz wykończenie całości = 100 RM
Razem 500 RM
W piśmie Festungkommendantur Marienburg 300/29 Ściśle Tajne wyceniano komory o wymiarach 46 × 54 × 150 cm. Nie wiem jakie wykonano, bo nie mierzyłem.

Zachowała się korespondencja o wykonaniu w tym moście 4 komór minowych z listopada 1930 roku.
W piśmie 1. Division (Wehrkreiskommando I.) Abt. Stopi Nr.506/30 Tajne z 30.09.1930 roku zdecydowano, że:
Most drogowy nad rzeką Liebe (42/14), około 250 m na północny zachód od mostu 42/147, otrzyma urządzenia do szybkiego zniszczenia, ale nie - jak przewidziano przez Komendanturę Twierdzy Marienburg - w przyczółkach, lecz pod pomostem mostu, bezpośrednio przy południowo-wschodnim przyczółku, zostaną zamontowane wsporniki do umieszczenia ładunków do rozkruszenia belek. w styczniu 1931 roku zdecydowano się na ten inny wariant, a firma Klostermann & Neumann Tief- und Eisenbahn-Baugeschäft z Kwidzyna przedstawiła "Kosztorys na zamocowanie kątowników z deskowanym chodnikiem na moście drogowym nad rzeką Liwą", a zaoszczędzone 90 RM przeznaczono na wykonanie drewnianych skrzyń ładunkowych. 04.04.1934 roku firma przedstawiła fakturę za te prace.
W dokumencie z marca 1939 roku zapora na tym moście ma być wykonana przez "wysadzenie przyczółka i pomostu mostu", a materiał wybuchowy miał być przymocowany do mostu w skrzyniach, do czego miały służyć wybudowane kładki.

Wiadukt występował na liście obiektów z urządzeniami minowymi z ok. 1930 roku jako wyposażony w 4 komory minowe. Zachował się kosztorys wykonania 30 rur minowych o średnicy 70 cm.
Ale trzy dni później w piśmie 1. Division (Wehrkreiskommando I.) Abt. Stopi Te. 207/30 Tajne z 18.03.1930 roku czytamy:
1.) Wbudowanie rur ładunkowych metodą wiercenia jest bardzo kosztowne.
2.) Ministerstwo Rzeszy ds. Wojny wydział In 5 - zasadniczo wymaga stosowania standardowych skrzyń ładunkowych we wszystkich instalacjach minowych. Jeśli jednak taka instalacja składa się z okrągłej rury znajdującej się z boku obiektu, który ma zostać zniszczony, to nie jest możliwe ścisłe przyleganie ładunku do obiektu, ponieważ przeszkadza w tym zakrzywienie rury. Ładunek zostaje odsunięty o kilka centymetrów, co znacząco osłabia jego skuteczność.
3.) Umieszczenie ładunku w wąskich i bardzo długich rurach jest wyjątkowo uciążliwe, a skuteczne uszczelnienie (tłumienie wybuchu) jest praktycznie niemożliwe.
4.)Dostępy do takiej instalacji minowej można zamaskować jedynie w sposób niedoskonały.
Z wymienionych powodów wydaje się rozsądniejsze zaplanowanie instalacji minowych w przybliżeniu w następujący sposób:
42/147: Przy każdym przyczółku dwa szyby, dostępne z jezdni, z jedną komorą minową każdy. Wielkość ładunków zgodna z propozycją Komendantury Fortecznej. Ściany szybów mogłyby być wykonane ze słabego muru ceglanego lub betonowego, podczas gdy górne wodoodporne zamknięcie powinno być wpuszczone w drogę na głębokość około 25 cm. Położenie włazów można by niepozornie zaznaczyć na przyczółku. - Na rysunku dla tego obiektu taki wariant instalacji został wskazany jako orientacyjny dla jednego przyczółka. - Szyb dostępowy należałoby zasypać ziemią itp. dla uszczelnienia.
W piśmie Der Chef der Heeresleitung Nr.230/30 Ściśle Tajne Wehr.A. In 5 IV z dnia 01.05.1930 roku czytamy:
Ponieważonieważ w tym przypadku głównym celem jest zniszczenie drogi, bardziej celowe jest zejście z szybami dostępowymi na głębokość 2,8 m poniżej poziomu +0 i umieszczenie obliczonych ładunków (W = 2,5) równo z przyczółkiem. Wówczas, przy dobrej tamie (uszczelnieniu), można przyjąć (...) ok. 61 kg materiału wybuchowego saperskiego lub 125 kg materiału wybuchowego do skał. Dla wzmocnienia zapory wskazane wydaje się pokojowe przygotowanie dwóch lejów wybuchowych [Trichtersprengungen - chodzi prawdopodobnie o ładunki minowe umieszczane w przepustach pod drogą] w drodze (przed i za wiaduktem).
A do pisma Festungskommandantur Marienburg Nr.84/30 Tajne (bez daty) dołączono kosztorys na budowę 4 komór minowych.
W piśmie 1. Division (Wehrkreiskommando I.) Abt. Stopi Nr.506/30 Tajne z 30.09.1930 roku zdecydowano, że:
Zaproponowane przez Komendanturę Twierdzy Marienburg urządzenie do wysadzenia drogi, około 250 m na południowy wschód od 42/147, nie zostanie zrealizowane. Zamiast tego w tym samym miejscu zostanie utworzona zapora z powalonych drzew z zadrutowaniem, o której dane muszą zostać później zawarte w projekcie ładunku dla 42/147.

W moście istnieją po 2 komory/szyby minowe po wewnętrznej stronie filarów prawdopodobnie takiej konstrókcji jak dobrze zachowana komora na moście w Latkowie. Według słów mieszkającego obok człowieka zostały zasypane, bo wpadały do nich bawiące się koło mostu dzieci.
W piśmie Zarządu Eksploatacji Kolei Kolei Rzeszy w Malborku z dnia 31.10.1929 roku czytamy:
Do Komendantury Malbork
W załączeniu przesyłam uzupełniający rachunek firmy Klostermann & Neumann za wykonane roboty budowlane - do dalszego, uprzejmego załatwienia.
Czyli most był w tym czasie wyposarzony w komory minowe.

W dokumencie opisano, że na moście były zainstalowane rury minowe, a wyglądają jak małe komory. Być może w otworach była zainstalowana rury, które zostały usunięte po wojnie.