Obrona zachodniej części Prus Wschodnich 1920-39

W roku 1928 zaczęły się prace studyjno - przygotowawcze do budowy urządzeń minowych na mostach i wiaduktach. Prawdopodobnie w latach 1920-27 Komendantura Forteczna w Malborku nie prowadziła żadnych prac w tym temacie. Nie dysponowała też dokumentacją szczegółową, jako że na początku posługiwała się publikacją z 1911 roku, a jej inspektorzy robiąc wizje lokalne w terenie są zaskoczeni brakiem komór występujących w tym spisie lub obecnością w obiektach komór wybudowanych w czasie 1 wojny światowej.

Można by się zastanowić dlaczego w czasie narastającego kryzysu państwo niemieckie angażowało się w prace na terenach niedozwolonych do budowy fortyfikacji nie tylko na podstawie Traktatu Wersalskiego (obszar opisywany tu w całości znajdował sie w strefie zabronionej), ale też według porozumienia paryskiego z 1927 roku? Odpowiedź narzucająca się: bo Niemcy przestali być "nękani" przez alianckich inspektorów z powodu likwidacji MKK. Nie do końca. Przyczynę wyjawia gen. Richard von Pawelsz, niemiecki negocjator porozumień paryskich.

Odpis.
Ekspert rządu Rzeszy [Sachverständiger der Reichsregierung].
Berlin W 66, dnia 25 marca 1927 r.
Wilhelmstr. 82/85
Nr 43/3.27 Tajne.
Do Ministerstwa Reichswehry [Reichswehrministerium] - I VII -, Tutaj, ul. Królowej Augusty 38/42.
Sprawa: II załącznik z 2.3.27.

Reprezentuję stanowisko, że komory minowe nie mogą być uznane za instalacje fortyfikacyjne, których budowa na obszarze fortyfikacyjnym południowej i wschodniej granicy jest zabroniona na mocy artykułów 180, 195 i 196.
W negocjacjach paryskich stwierdzono:
"Aucun ouvrage fortifié ni abri répondant a un but de guerre ne sera construit dans ce territoire" ["Żadna budowla umocniona ani schron służący celom wojennym nie będzie budowana na tym terytorium"].
Wyrażenie "ouvrage fortifié" [budowlę umocnioną] opiera się na niemieckiej propozycji przekazanej przewodniczącemu Komitetu Wojskowego [Militär-Komitees] (generał Baratter) około 14.1.27, w której Niemcy zadeklarowały rezygnację z budowy nowych twierdz, fortów, dzieł pośrednich i stałych baterii.
Ponieważ w tej niemieckiej propozycji nie uwzględniono betonowych schronów, Komitet Wojskowy w dalszym toku negocjacji zażądał, aby w porozumieniu z 31.1.27 wyraźnie dodać wyrażenie "abri" [schron], ponieważ zakładał, że Niemcy nie uznają pojedynczych schronów za "ouvrage fortifié". W tym sensie Komitet Wojskowy musiałby również nalegać, aby komory minowe zostały włączone do porozumienia z 31.1.27, gdyby ich budowa była uznana za zabronioną.
Kwestia komór minowych jest jednak o tyle delikatna, że dla strefy zdemilitaryzowanej na zachodzie i dla prostokąta Kilońskiego na podstawie artykułów 180 i 195 w latach 1920 i 1921 żądano i ze strony niemieckiej przyjęto usunięcie komór minowych i poprzecznych urządzeń obronnych na obiektach inżynieryjnych. IMKK przekazano plany i propozycje dotyczące ich usunięcia dla wszystkich tych instalacji. Po oddelegowaniu IMKK usunięto już te instalacje, które nie były wykorzystywane przez wojska okupacyjne.
Stąd wynika, że kwestia budowy komór minowych na wschodniej i południowej granicy powinna być traktowana inaczej niż w przypadku strefy zdemilitaryzowanej na zachodzie i prostokąta Kilońskiego.
Podpisano: v. Pawelsz.

Dokument dowódcy Truppenamt generała Wernera von Blomberg z 1928 roku dotyczących instalacji urządzeń minowych w obiektach inżynieryjnych, głównie na ważnych szlakach komunikacyjnych prowadzących do granicy, celem długotrwałego zablokowania strategicznie ważnych dróg i utrudnienia ich odbudowy w przypadku konfliktu.

Transkrypcja.
Reichswehrministerium (Heer) Truppenamt, 430/28 g.Kdos. T 1 III, 11.05.28.
Do Gruppenkommando 1, Wehrkeiskommando I, Wehrkreiskommando II
Przedmiot: Późniejsza instalacja urządzeń minowych.
H.L. [Heeresleitung - Dowództwo Wojsk Lądowych] zamierza w roku budżetowym 1929 przeznaczyć środki na doposażenie instalacji minowych w obiektach inżynieryjnych na terenie tamtejszego okręgu wojskowego.
Instalacja min ma na celu ułatwienie wdrożenia rozkazu Ministerstwa Reichswehry T.A. nr 614/27 g. Kdos. T 1 I z 25.10.27 i zapewnienie długoterminowego zamknięcia szczególnie ważnych dróg. Przede wszystkim należy wybrać te obiekty inżynieryjne, których odbudowa może być czasochłonna i trudna technicznie. Jeśli wzdłuż danej linii nie ma dużych obiektów inżynieryjnych, urządzenia niszczące należy zainstalować w kilku punktach po sobie. Obiekty inżynieryjne, które mają zostać uszczelnione za pomocą instalacji minowych, muszą znajdować się wystarczająco daleko od granicy, aby wysadzanie można było przeprowadzić nawet w przypadku niespodziewanego wtargnięcia wroga na początku wojny.
Przede wszystkim chodzi o kolejowe obiekty inżynieryjne w ciągu ważnych tras przelotowych prowadzących do granicy. W celu zmniejszenia kosztów ponoszonych przez H. L. i ze względu na kamuflaż, należy zbadać, czy instalacja systemów minowych może być połączona z pracami remontowymi prowadzonymi przez władze kolejowe.
W przypadku obiektów inżynieryjnych w ciągu dróg pierwszej klasy, zasadniczo należy poczekać, aż prace budowlane prowadzone przez władze cywilne dadzą możliwość przeprowadzenia prac wojskowych na koszt wykonawcy. Tam jednak, gdzie takich działań budowlanych nie należy się spodziewać w dającej się przewidzieć przyszłości ze względu na niski poziom ruchu granicznego, można również rozważyć późniejszą instalację urządzeń minerskich na koszt dowództwa armii. Jednak ze względu na ograniczony budżet, takie propozycje muszą być ograniczone do głównych dróg, które mogą być używane przez wroga.
Wehrketskommando proszone jest o przedłożenie Ministerstwu Reichswehry T.A. za pośrednictwem Gruppenkommando 1 do dnia 1 września 28 r. propozycji dotyczących późniejszej instalacji urządzeń minowych, biorąc pod uwagę powyższe aspekty. W odniesieniu do kolei, T.O. mają być zaangażowane. Proponowane obiekty należy uszeregować według ważności. Do propozycji ma być dołączona mapa 1 : 300 000, na której mają być zaznaczone istniejące i nowo proponowane instalacje minowe.
Na podstawie tego wniosku Wehrkreiskommandos Ministerstwo Reichswehry podejmie decyzję, dla których z proponowanych obiektów należy przedłożyć projekty budowlane i kosztorysy w celu późniejszego zainstalowania systemów minowych. Podpisano von Blomberg.
Lista mostów wyposażonych w komory minowe.
1. Obszar Lötzen.
(...)
2. Obszar Malbork.
Most nr 100 (3070) na rzece Dzierzgoń pod Dzierzgoniem
Most nr 62 (3069) na rzece Dzierzgoń pod Królikowem
Most nr 63 (3068) na rzece Dzierzgoń pod Miślicami
Most nr 64 (3067) na rzece Dzierzgoń pod Kornelami
Most nr 65 (3066) na rzece Dzierzgoń pod Koszajnami
Most nr 66 (3065) na rzece Dzierzgoń pod Latkowo
Most nr 61 (3075) na rzece Dzierzgoń na północ od Stare Dolno
Most nr 86 (3079) na rzece Drwęca pod Ostródą
Most nr 39 (3085) na rzece Pasłęką pod Biesialami
Most nr 39 (3085) na rzece Nida pod Nidzicą
3. Obszar Królewiec.
(...)
4. Obszar Stopi.
(...)
Numery użyte w nawiasach są numerami kart, o których mowa tutaj.

Królewiec, dnia 22.05.1928.
1. Division. (Wehrkreiskommandos I.) Abt. Stopi 327/28 Ściśle Tajne.
Do: Festungskommandantur Królewiec, Festungskommandantur Giżycko, Festungskommandantur Malbork, Kommandantur, Abt. Pi, Wystruć [Insterburg], Inf. - Führer I, Abt. Pi, Olsztyn.
W załączeniu przesyła się odpis pisma Ministerstwa Reichswehry dotyczącego późniejszego umieszczenia instalacji minerskich. Poszczególne jednostki powinny, na podstawie nowego podziału odcinków rozpoznawczych dla przygotowań zniszczeniowych i obrony terytorialnej (zgodnie z pismem Stopi Nr. 300/28 Tajne z 30.4.1928), przystąpić do opracowania zagadnienia i do dnia 15 sierpnia 1928 przedłożyć Dowództwu Okręgu Wojskowego I, Wydziałowi Stopi, swoje propozycje wraz ze szkicami i planami sytuacyjnymi.
W pierwszej kolejności do wyposażenia w komory minerskie kwalifikują się obiekty inżynieryjne (mosty, wiadukty itp.) znajdujące się w ciągach linii kolejowych i głównych dróg marszowych prowadzących do Prus Wschodnich, które z racji swojego położenia mogą być celem ofensywy nieprzyjaciela - zwłaszcza na froncie zachodnim, południowym oraz w południowej połowie frontu wschodniego okręgu wojskowego. Następnie należy rozważyć obiekty położone w ciągach linii kolejowych i dróg ważnych dla marszu na Królewiec.
W załączeniu przesłano również wykaz mostów już wyposażonych w komory minerskie.
2 załączniki
W imieniu Dowództwa Okręgu Wojskowego
Szef Sztabu
Z upoważnienia

Malbork, dnia 7.06.1929.
Festungskommandantur Tgb, Nr. 364/28. g. Tajne.
Do: Zarząd Eksploatacji Kolei [Eisenbahnbetriebsamt] Malbork, Zarząd Eksploatacji Kolei I Olsztyn, Zarząd Eksploatacji Kolei II Olsztyn
Komendantura uprzejmie prosi, w celu określenia lokalizacji instalacji minerskich w obiektach inżynieryjnych, o oznaczenie na załączonych mapach tych obiektów, w których takie instalacje się znajdują - na przykład przez małe kółko wokół odpowiedniego mostu.
Ponadto komendantura prosi o podanie, którya Nadzór kolejowy [Bahnmeisterei] jest właściwy w danym przypadku, aby Komendantura mogła się z nią skontaktować w celu przeprowadzenia wizji lokalnej tych instalacji minerskich.
Zgodnie z posiadaną przez nas listą, instalacje minerskie mają się znajdować w pobliżu: Dzierzgonia, Królikowo, Myślic, Starego Dolna oraz Ostródy. Właściwy zarząd eksploatacji proszę również o krótkoterminowe wypożyczenie planów mostów na linii kolejowej Samborowo - Dąbrówno na odcinku od Bergfriede do stacji Marwałd włącznie. Dokumenty zostaną zwrócone po kilku dniach.
Komendantura z góry dziękuje.
Komendant, pułkownik

Zachowały się odpowiedzi trzech Zarządów Eksploatacji Kolei na powyższe pismo, niestety pisane ręcznie, dla mnie nieczytelne.

Berlin, dnia 29.10.28.
Reichswehrministerium - Heer, Heereslettung, Nr. 648/28 geh.Kdos., Wehramt In 5 IV
Dotyczy: 474/28 g.Kdos
Przedmiot: Późniejsza instalacja urządzeń minowych.
Dotyczy: Stopi Nr 524/28 g.Kdos.
Królewiec
Dowództwo wojsk lądowych zamierza na własny koszt doposażyć następujące obiekty inżynieryjne w instalacje minowe. Wehrkreiskommando proszone jest o nawiązanie kontaktu z odpowiednimi wojskowymi wydziałami kolejowymi w celu opracowania projektów i kosztorysów. Wymagane jest przedłożenie najpóźniej do dnia 1 lutego 1928 r.
Mosty kolejowe:
1) Linia kolejowa Prabuty - Obrzynowo - Elbląg / linia kolejowa Prabuty - Susz - Iława (2 km na południowy wschód od stacji Prabuty) linia kolejowa Iława - Biskupiec/
2) Linia kolejowa Iława - Działdowo (1,5 km na południe od stacji kolejowej Iława)
3) Iława - Biskupiec /droga Iława - Radomno- Nowe Miasto Lubawskie (1,3 km na południe od stacji kolejowej Iława)
4) Zalewo - Ostróda /jezioro Drwęckie (Czarny Róg, na zachód od Ostródy)
5) Ostróda - linia kolejowa Olsztynek / linia kolejowa Ostróda - Olsztyn (8 km na wschód od stacji Ostróda)
6) Linia kolejowa Ostróda - Dąbrówno / Kl. Wicker (5 km na północny zachód od Dąbrówna)
7) linia kolejowa Gołdap - Olecko - Ełk /rzeka Jarka (4 km na wschód od Gołdapi).
W odniesieniu do wniosku Wehrkreiskommando zauważa się również, że wybór jednego dodatkowego miejsca odpowiedniego do zainstalowania komór minowych na każdej z następujących tras jest uważany za pożądany:
1) Tylża - Wystruć,
2) Wystruć - Eydtkuhnen,
3) Wielbark - Szczytno,
4) Grudziądz - Kwidzyn - Malbork.
Pozostałe projekty zaproponowane przez Wehrkreiskommande są przewidziane do późniejszego rozpatrzenia.
Podczas wymiarowania komór minowych należy wziąć pod uwagę, że saperskie materiały wybuchowe z pewnością nie będą dostępne w czasie uzbrojeniowym [A.-Falle], ale konieczne będzie użycie zabezpieczonych materiałów wybuchowych [Sicherheitssprengstoffe].
Należy wziąć pod uwagę jak największe ograniczenie kosztów; nie może się to jednak odbywać kosztem użyteczności instalacji.
podpisano Hopff

Festungskommandantur, Malbork, z dnia 5.11.1928.
Tgb. Nr 453/28 g.Kdos. Sygnatura: Infu.I, Pi.195/28 g.Kdos. z dnia 2.11.28.
Przedmiot: Późniejsza instalacja urządzeń minowych.
Do Infanterie-Führer I, Olsztyn.
Załączone do wniosku o zwrot:
1.) 1 broszura Kdtur. No.263/28 g.Kdos. z 14.8.28. dotycząca instalacji minowych w mostach drogowych z mapą 1 : 300 000
2.) 1 broszura Kdtur. Nr 263/28 g.Kdos. II Ang. z dnia 14.8.28 r. dotycząca instalacji minowych w mostach kolejowych z mapą 1: 300 000
Dowódca
pułkownik
/podpis nieczytelny/

Oba mosty na Nogacie w Malborku zostały wysadzone w 1945 r. Most kolejowy został odbudowany w innej formie, a po drogowym zostały tylko przyczółki, a z resztek środkowego filaru uformowała się mała wysepka. (Patrz -> Mosty na Nogacie).

Wehrkreiskommande I. Abt. Stopi Nr. 668 g.Kdos., Królewiec, z dnia 14.11.1928 r.
Uzupełnienia do załączonego odpisu rozkazu Rw. Min. Heer, Heeresleitung, nr 648/28 g.Kdos. Wehramt In 5 IV z dnia 29 października 28 r.
Przedmiot: Późniejsza instalacja urządzeń minowych.
I)
Obiekty inżynieryjne (mosty kolejowe) wyznaczone przez dowództwo armii zostaną rozdzielone do komendantur twierdz w następujący sposób:
Malbork
Most nr 1 (koło Prabut) E.O.K. - nr 3848
Most nr 2 (koło Iławy) E.O.K. - nr 3248
Most nr 3 (koło Iławy) E.O.K. - nr 3839
Most nr 4 (koło Ostródy, Czarny Róg) E.O.K. - nr 3080
Most nr 5 (koło Ostródy) E.O.K. - nr 3846
Most nr 6 (koło Dąbrówna) E.O.K. - nr 3827
Giżycko
Most nr 7 (koło Gołdapi) E.O.K. - nr
W porozumieniu z zainteresowanymi władzami kolejowymi obie komendantury twierdz [Festungskommndanturen] przygotowują projekty i kosztorysy, które mają być przedłożone Wehrkreiskommando do 15 grudnia bieżącego roku. Odnośnie wejścia na obiekty kolejowe itp. odsyła się do pisma Stopi 411/28 g.Kdos. z dnia 30.6.28.
II)
Następujące mosty na 4 liniach kolejowych wymienionych poniżej są wyznaczone jako obiekty do zniszczenia i sugerowane komendom twierdzy:
1) Tylża - Wystruć: most nad rzeką Inster, 2 km na północny wschód od Wystrucia, E.O.K. nr 3024.
2) Wystruć - Eydtkuhnen: Most nad rzeką Węgrołapa w pobliżu Iudtsohen, 9,5 km na zachód od Gumbinnen, E.O.K. - nr 3028: Festungskommandantur Königsberg.
3) Wielbark - Szczytno: Rozpoznanie jednego lub więcej odpowiednich mostów przez Komendanturę Fortyfikacji w pobliżu Giżycka [Kommandantur der Befestigungen bei Lötzen]. Rezultaty należy zgłosić do 30 listopada do Wehrkreikskommando I, które następnie zleci wykonanie projektu i kosztorysu.
4) Grudziądz - Kwidzyn - Malbork: Most na rzece Liwa przy Nadleśnictwie Kwidzyn [O. F. Martenwerder - aktuanie siedziba Leśnictwa Bogusz]: E.O.K. - nr 3071: Komendantura Twierdzy Malbork [Festungskommandantur Marienburg].
Termin składania projektów i kosztorysów dla 1, 2 i 4: 15 grudnia tego roku.
Ad I i II:
Opracowanie projektów opiera się na rozkazie w. Min. Heer, Heeresleitung - Nr. 311.28 g. Wehramt In 5 IV z 10.5.28 r. w sprawie wymiarów komór minowych. Należy wziąć pod uwagę wymiary komór minowych, ponieważ nie można z całą pewnością oczekiwać przydziału saperskich materiałów wybuchowych. W celu zamówienia skrzyń ładunkowych [Ladungskästen] należy przedłożyć dokumentację zgodnie z załączonym wzorem. (S. H. Dv. 424, ust. 23 i 24).
Ze strony Wehrkreitskommando.
Szef Sztabu.
/podpis nieczytelny/

1. Division. (Wehrkreistommando I.) Abt. Stopi Nr.687/28 g.Kdos., Królewiec, dnia 22.11.1928.
Sygnatura: 1 Dywizja, W.K.K. I, Dept. Stopi Nr.668/28 g.Kdos. z dnia 14.11.28.
Przedmiot: Późniejsza instalacja urządzeń minowych.
Do Dowództwa Twierdzy Malbork [Festungskommandantur Marienburg.].
Spośród 6 mostów przydzielonych do dowództw fortyfikacji w celu opracowania projektów ładunków [Ladungsentwürfe] i kosztorysów, następujące 5 mostów odpowiada liście Festungskommandantur Malbork Nr.263/28 g.Kdos. S.II. Ang:
1) E.O.K. Nr. 3848 (koło Prabut) - pozycja Nr. 28,
2) E.O.K. Nr. 3248 (koło Iławy) - pozycja Nr. 14,
3) E.O.K. Nr. 3839 (koło Iławy) - pozycja Nr 15,
4) E.O.K. Nr. 3080 (koło Ostródy, Czarny Róg) - pozycja Nr 31,
5) E.O.K. Nr. 3846 (koło Ostródy) - pozycja Nr 26.
[dopisane ołówkiem - 7) E.O.K. Nr 3071 (przy Nadleśnictwie Kwidzyn) - Nr 20.]
Jeśli chodzi o szósty most (koło Dąbrówna), nr 3827, most ten - podobnie jak 5 innych mostów wymienionych powyżej w rozporządzeniu Rw. Min. nr 648/28 g.Kdos. Wehramt In 5 IV z dnia 29 października 28 r., którego kopia została dołączona do wyżej wymienionego rozkazu dywizji, jest tak wyraźnie oznaczony, że nie może być żadnych wątpliwości co do lokalizacji obiektu.
Ze strony Wehrkreitskommando.
Szef Sztabu.
/podpis nieczytelny/

Odpis!
Berlin, dnia 3.12.1929.
Der Chef der Heeresleitung T.A. Nr.931/29. Ścisle Tajne T 1 III.
Do wiadomości: Wehrkreiskommando I.
Dotyczy: Późniejszy montaż instalacji minowych w obiektach inżynieryjnych.
Do: Wehrkreiskommando I, Królewiec

Ponieważ realizacja programu późniejszego montażu instalacji minowych w kolejowych obiektach inżynieryjnych w rejonie W.K.I zostanie prawdopodobnie zakończona jeszcze w tym roku, Dowództwo Wojsk Lądowych [Heeresleitung] zamierza przeznaczyć środki w przyszłorocznym budżecie, aby umożliwić także późniejsze przygotowanie zniszczeń w mostach drogowych.
Przy wyborze odpowiednich obiektów należy zwrócić uwagę, że montaż instalacji minowych w mostach drogowych, finansowany przez H.L., może być uznany za opłacalny tylko wtedy, gdy zniszczenie obiektu zablokuje odcinki, które nie mogą być łatwo przekroczone poza drogą i których obejście drogami bocznymi wiązałoby się z dużą stratą czasu.
Ze względu na położenie, w grę wchodzą:
1. Obiekty znajdujące się w strefie głównego oporu Grenzschutzu lub przed nią, ale nie bezpośrednio przy granicy.
2. Obiekty, których zniszczenie zablokuje drogi prowadzące do Królewca, w odległości około 10-30 km przed Pozycją Świeża-Dejma.
Dowództwo Okręgu Wojskowego proszone jest o ponowne przeanalizowanie swojego zgłoszenia Nr 524/28 g. Kds. z 25.8.1928 r. zgodnie z powyższymi wytycznymi i przedstawienie propozycji do H.L. do dnia 15 stycznia 1930 r.
Na podstawie tej propozycji zostanie następnie podjęta decyzja, dla których obiektów należy opracować projekty budowlane i kosztorysy.
Z upoważnienia: podpisano von Hammerstein

Królewiec, dnia 5.12.29
1. Division (Wehrkreiskommando I.) Abt. Stopi Nr. 884/29. g. Kds.
Dotyczy: tamże Nr 263/28 Ściśle Tajne Do: Festungskommandantur Królewiec, Festungskommandantur Malbork, Festungskommandantur Giżycko, z kopią dla Szczytno, Kommandantur, Pi Insterburg (Wystruć), Infü I, Pi Olsztyn

Powyższy odpis przesyła się do wiadomości z prośbą o ponowne sprawdzenie zgodnie z wytycznymi Ministerstwa Wojny. Termin przedłożenia: do 5.1.1930 r.
Dowództwo Okręgu Wojskowego zaproponowało uprzednio Ministerstwu Wojny - na podstawie propozycji jednostek ze swojego rejonu - jedynie następujące mosty drogowe do późniejszego montażu komór minowych.
W imieniu Dywizji
Szef Sztabu

Festungskommandantur Marienburg Tgb. Nr. 436 /29 Ściśle Tajne, Malbork, dnia 31.12.1929
Dotyczy: Późniejszy montaż instalacji minowych w drogowych obiektach inżynieryjnych.
Załączniki: 1 zeszyt, 1 mapa w skali 1 : 100 000
Do 1. DDivision - Abt. Stopi - Królewiec
W załączeniu przekazuje się, w dwóch egzemplarzach, wymagany w rozkazie wniosek.
Wybór mostów nadających się do późniejszego montażu instalacji minowych napotkał trudności, ponieważ na tym obszarze brak jest dużych mostów drogowych. W związku z tym często sięgano po obiekty inżynieryjne kolei, których zniszczenie jednocześnie blokuje przebiegającą w tym samym miejscu drogę.
Zasadniczo należy stwierdzić, że żaden z podanych punktów nie może zostać zniszczony w taki sposób, aby nie było możliwe prowizoryczne jego przywrócenie do użytku w ciągu trzech dni. Dlatego na ważnych trasach przewidziano po kilka punktów zniszczenia, następujących po sobie. Ponadto ma zostać podjęta próba zwiększenia efektu zniszczenia mostów o mniejszej rozpiętości poprzez wykonanie sztolni wzdłuż przyczółków, pod samą drogą, co pozwoli nie tylko zniszczyć sam most, lecz również wytworzyć po obu jego stronach leje po wybuchach.
Wspomniane środki mają na celu uczynienie zniszczeń w rejonie Marienburga jak najbardziej skutecznymi, mimo niewielkiej liczby dogodnych miejsc do ich przeprowadzenia.
Do wniosku nie włączono punktów zniszczeń na drogach w dolinie Wisły oraz na drogach poprzecznych do trasy Marienwerder - Stuhm. Zasadniczo pożądane byłoby przygotowanie zniszczeń w czasie pokoju na tych obiektach inżynieryjnych, które najczęściej wykonane są w najnowszej technologii z żelbetu, ponieważ ich zniszczenie w czasie wojny, mimo dużych nakładów materiałów wybuchowych, da jedynie umiarkowany efekt - ze względu na brak czasu nie będzie możliwe zniszczenie przyczółków.
Zrezygnowano jednak z włączenia tych mostów do wniosku, ponieważ:
1. jest ich bardzo dużo, a ich uwzględnienie uniemożliwiłoby realizację instalacji w zaproponowanych mostach,
2. ich zniszczenie nabiera znaczenia jedynie w przypadku natarcia przeciwnika z zachodu przez Wisłę - a z takim rozwojem wydarzeń obecnie się nie liczy,
3. wybiórcze uwzględnienie pojedynczych z tak licznych mostów nie ma sensu, gdyż liczne obiekty inżynieryjne i połączenia poprzeczne umożliwiają łatwe obejście punktów zniszczenia.

Malbork, dnia 25.01.1930.
Festungskommandantur - Abt. Pi. Nr. 11/30 Tajne.
Infu. I, Abt. Pi. Ost u.West Nr.12/30 g v. 17.1.30.
Dotyczy: Komory minowe.
Załączniki: 1 odbitka, 3 szkice, 6 negatywów (filmów), 13 zdjęć
Do Infu. I, Abt. Pi. Ost u. West, Olsztyn

A. Most kolejowy przez rzekę Iławkę, 500 m na południowy wschód od miejscowości Iława:
Skrzynki ładunkowe nie są dostępne.

B. Most kolejowy przez rzekę Drwęcą w Samborowie:
a) Skrzynki ładunkowe nie są dostępne.
b) Wzmocnienie filarów z ubiegłego roku powinno być znane.

C. Most kolejowy przez rzekę Szkotówkę na odcinku Nidzica - Działdowo:
a) Do notatki informacyjnej (1. Division, Stopi Nr. 858/29 z 9.11.29), pkt 9:
I.) Oznaczenie: Jak w H.Dv.g 66a, s. 64/65, most nr 80, kolumna 4. Szyby we wschodnim przyczółku są zamknięte płytami granitowymi z pierścieniami, oznaczone "M 80", umieszczone między dwoma podporami.
II.) Wielkość komór: Jak w H.Dv.g 66a, s. 64, most nr 80, kolumna 8. Porórnaj załączony szkic.
III.) Zabezpieczenie: Ziemią z nasypu kolejowego, wrzucaną do komory: potrzeba 6 ludzi, 3 godziny, 6 łopat.
IV.) Klucze: Nie są wymagane i nie istnieją. Skrzynki ładunkowe (2 szt.) pasujące do komór znajdują się w pomieszczeniu na stacji Zakrzów - Sarnowo, klucz w pomieszczeniu służbowym. Wymiary skrzynek: 45 x 45 cm, wysokość 41 cm.
Uwagi:
1) Most należy do Urzędu kolejowego [Bezirk des Reichsbahn-Amts] Szczytno i Nadzoru torów [Bahnmeisterei 1] Nidzica.
2) Szerokość mostu między barierkami: 4,60 m.
3) We wschodnim przyczółku, który znajduje się na terenie polskim, również znajdują się urządzenia minerskie. Nie zostały one sprawdzone. Zgodnie z H.Dv. g 66a znajdują się tam te same komory co w zachodnim przyczółku. Jednakże, przeczy temu fakt, że na stacji Zakrzów - Sarnowo - oprócz wspomnianych wcześniej - przechowywane są dwa mniejsze skrzynie z ładunkami o wymiarach wewnętrznych 39 x 45 cm i wysokości 22 cm; do nich również dostępne są zamknięcia.
4) Detonacja ładunku w komorze minerskiej nie naruszyłaby żadych elementów stalowych.
5) W razie potrzeby dokumentację należy zamówić z Urzędu kolejowego Szczytno.
6) 1 film i 1 zdjęcie w załączeniu - prosimy o zwrot filmu.
b) Do pkt 10: Brak umocnień ogniowych [Schützenanlagen].

D. Most kolejowy przez Pasłęką w Biesialu:
a.) Dotyczące "Instrukcji", pkt. 9:
I.) Oznaczenie urządzenia minerskiego i jego wejść. W obu środkowych filarach znajdują się po 2 komory minerskie, zgodnie z załączoną szkicem i fotokopią. Dostęp do każdej z nich zapewnia pojedynczy szyb wejściowy, umiejscowiony między dwiema parami torów, przykryty od góry fragmentami podkładów kolejowych i zasypany tłuczniem; dokładna lokalizacja widoczna na załączonym szkicu. Porównaj także rysunki w H.Dv. g 66a, str. 64/65, most nr 39, kolumna 8. Wejścia nie są oznaczone ani widoczne, dlatego można je odnaleźć tylko za pomocą szkicu; ich lokalizację ułatwia fakt, że znajdują się nad środkiem każdego filara.
II.) --
III.) Zabezpieczenie: Zasypanie przy użyciu dużych głazów narzutowych znajdujących się w urządzeniu minerskim, a także tłucznia z nawierzchni kolejowej i ziemi z nasypu. Wymagane środki: 8 ludzi, 3 godziny pracy, 4 widły do tłucznia lub łopaty, 4 szpadle.
IV.) Klucz do dostępu do urządzenia minerskiego nie jest wymagany ani nie istnieje. 4 skrzynki ładunkowe dopasowane do komór, wymiary: zewnętrzne 31x33 cm, wysokość 55 cm; wewnętrzne 29x30 cm, wysokość 40 cm. Klucze nie są przechowywane przy skrzyniach; ustalane jest ich obecne miejsce przechowywania. Skrzynie z ładunkami znajdują się w magazynie narzędziowym Nadzoru torów 2 w Olsztynie, na stacji Biesial. Klucz do magazynu posiada kierownik odcinka Nadzoru torów 2, zamieszkujący na stacji Biesial.
Uwagi:
1. Most należy do obszaru Zarządu Kolei Rzeszy 1 w Olsztynie oraz Nadzoru torów 2 w Olsztynie.
2. Szerokość mostu między barierkami wynosi 8,40 m.
3. Detonacja w komorach minerskich całkowicie zniszczy most.
4. Ewentualne dodatkowe rysunki należy zamówić w Zarządzie Kolei Rzeszy 1 w Olsztynie.
5. Załączono 3 filmy i 3 odbitki próbne. Prosi się o zwrot filmów.
b.) Dotyczące "Instrukcji", pkt. 10:
Urządzenia zabezpieczające jak w H.Dv. 66 g, str. 64/65, most nr 39, kolumna 8. Klucze znajdują się w Nadzorze torów 2 w Olsztynie.

E. Most przez jezioro Drwęckie przy leśniczówce Czarny Róg, 1 km na zachód od stacji Ostróda - nieujęty w spisie.
Dokumentacja dostępna wg informacji ppłk. Heye.
F. Niedawno ukończone i dlatego nieuwzględnione jeszcze w tamtejszym wykazie są urządzenia minerskie w następujących mostach:
1) Most kolejowy Ostróda - Olsztynek nad linią Ostróda - Olsztyn, 2 km na wschód od Ostródy. E.O.K. 43/9.
2 filmy i zdjęcia - zwrot filmów proszony.
2) Przejazd kolejowy na trasie Iława - Jabłonowo Pomorskie (Polska) przez drogę Iława - Radomno (Polska), 1,3 km SW od Dt. Eylau. E.O.K. 43/52.
7 zdjęć - do zachowania.

G. Planowane:
Most kolejowy na trasie Iława - Działdowo przez drogę Iława - Radomno, 1 km na południowy zachód od stacji kolejowej Iława. E.O.K. 43/51. Dokumentacja zostanie przekazana do dowództwa.
Dowódca
Podpis: major Steinhoff

Królewiec, dnia 25.2.30
1. Division. (Wehrkreiskommando I.) Abt. Stopi. Nr.57/30 Ściśle Tajne
Do wiadomości: Wehrkreiskommando I.
Dotyczy: Późniejszy montaż instalacji minowych w obiektach inżynieryjnych drogowych.
Odnośnie: Pi. Nr. 436/29 Ściśle Tajne z 21.12.29
Do: Festungskommandantur Marienburg.
Ministerstwo Reichswehry zatwierdziło pod nr 51/30 Ściśle Tajne Wehramt In. 5 IV z dnia 13.2.30 późniejszy montaż instalacji minowych w niżej wymienionych obiektach inżynieryjnych w rejonie Malborka:
1. Przejazd kolejowy linii Kisielice - Kwidzyn (jednotorowej) nad drogą Garnsee - Kwidzyn, 2 km na południowy wschód od stacji Kwidzyn. - E. Bl. [Einheitsblatt] 42 nr 147. (pozycja Nr 11).
2. Przejazd drogowy w ciągu polnej drogi od północnego wylotu Prabuty do drogi Prabuty - Dzierzgoń nad linią kolejową Kwidzyn - Prabuty - Myślice (dwutorowa), 2 km na północny zachód od stacji Prabuty. - E. Bl. 27 nr 120. (pozycja Nr 4b).
3. Przejazd drogowy na drodze Prabuty - Dzierzgoń nad linią Kwidzyn - Prabuty - Myślice (dwutorowa), 1,5 km na północny zachód od stacji Prabuty. - E. Bl. 27 nr 121. (pozycja Nr 4a).
4. Przejazd kolejowy linii Malbork - Prabuty - Iława (dwutorowej) nad drogą Prabuty - Kamieniec Suski,, 1 km na północny zachód od stacji Prabuty. - E. Bl. 27 nr 103. (pozycja Nr 3).
5. Przejazd drogowy na drodze Prabuty - Susz nad torowiskiem stacji Prabuty. - E. Bl. 27 nr 107. (pozycja Nr 18).
6. Przejazd kolejowy linii Kwidzyn - Prabuty - Myślice (dwutorowej) nad drogą Prabuty - Kamieniec Suski, w pobliżu Obrzynowo. - E. Bl. 27 nr 70. (pozycja Nr 8).
7. Most drogowy nad rzeką Liwą w Fabiankach, w ciągu drogi Susz - Zalewo, 5 km na południowy zachód od Jerzwałdu. - E. Bl. 28 nr 85. (pozycja Nr 1).
Realizacja prac planowana jest na 1930 rok.
Należy niezwłocznie przystąpić do opracowania projektów wysadzeń i kosztorysów, i po ich ukończeniu (w dwóch egzemplarzach) przekazać do W.K.K.
Nie ma potrzeby czekania na kompletne zestawienie dla wszystkich mostów; należy je składać niezwłocznie po ukończeniu każdego z osobna.
Termin ostatecznego złożenia: 12 kwietnia 1930 r.
Z upoważnienia Wehrkreiskommando
Szef Sztabu

Odpis
Berlin, dnia 27.02.1930.
Der Reichswehrminister Nr. 774.2.30.Wa B 1 Ic.
Do Firmy Hugo Kummer, Hammerschmiede und Dreherei Berlin-Pankow. ul. Wollank 96.
W odpowiedzi na Państwa ofertę z 24.02.1930 zlecamy Państwu niniejszym na tych samych warunkach co zamówienia Nr.15.1.30. z 29.1.30.i Nr.474.2.30. z 13.2.30. dostawę skrzyń ładunkowych bliżej określonych w załączniku po ustalonych w nim cenach jednostkowych włącznie z opakowaniem kolejowym franco wagon kolejowy w miejscu produkcji Berlin.
Termin dostawy: 31.04.1930, który musi być bezwzględnie dotrzymany. Adresy wysyłki zostaną podane później. Odbiór pod względem przydatności nastąpi w Państwa zakładzie przez komisję odbiorczą Urzędu Uzbrojenia Wojskowego przy Urzędzie Zbrojeniowym Spandau, Grupa I [Abnahmekommando des Heereswaffenamtes beim Zeugamt Spandau, Gruppe I], którą należy pisemnie powiadomić o wykonaniu zamówienia. Kopię tego powiadomienia należy przesłać do Urzędu Uzbrojenia Wojskowego. Ostateczny odbiór dostawy pod względem ilości - przejęcie - nastąpi u odbiorcy. O płatności nastąpi jeszcze powiadomienie. Rachunki należy po dokonaniu wysyłki przesłać oddzielnie dla każdego odbiorcy w dwóch egzemplarzach do Ministerstwa Reichswehry, Wydział Wa B 1 [Reichswehrministerium, Abteilung Wa B 1].
Dla tego zamówienia obowiązują z wyłączeniem wszelkich innych uzgodnień i rozmów postanowienia zawarte w niniejszym piśmie zlecającym oraz w ogólnych i szczegółowych warunkach zamówienia.
Zamówione przedmioty należy opatrzyć Państwa znakiem firmowym.
Opakowanie nie zostanie zwrócone i nie może być uwzględnione w rachunku.
Listy przewozowe niezbędne do wysyłki według stawki taryfy wojskowej należy uzyskać od odbiorców. W tym celu należy poinformować odbiorców o wadze towaru wraz z opakowaniem w celu prawidłowego wystawienia listu przewozowego.
Prosimy o niezwłoczne pisemne potwierdzenie zamówienia.
1 Załącznik.
Z upoważnienia
podp. Haecius.

Załącznik do Wa B 1 Ic Nr.774.2.30.

Lp.	Ilość	Wymiary wewnętrzne cm	Wymiary zewnętrzne cm	Grubość blachy mm
1	4	32 x 34 x 46	32,6 x 34,6 x 59,5	3
2	6	37 x 32 x 28	37,6 x 32,6 x 41,5	3
3	4	37 x 34 x 34	37,6 x 34,6 x 47,5	3
4	6	32 x 22 x 39	32,6 x 22,6 x 52,5	3
5	4	37 x 32 x 28	37,6 x 32,6 x 41,5	3

Wszystkie skrzynie z zamknięciem na gumowy korek i 2 uchwytami.
Wymiary zewnętrzne obejmują wysokość zamknięcia.
Dla dostawy miarodajne są przesłane Państwu wzory oraz techniczne warunki dostawy.

Malbork, dnia 28.2.1930
Festungskommandantur Abt. Pi. Nr. 293/30
Do: Zarząd Eksploatacji Kolei Rzeszy [Reichsbahnbetriebsamt], Malbork
Komendantura Forteczna uprasza o możliwie jak najszybsze przesłanie rysunków technicznych niżej wymienionych mostów. Z rysunków musi wynikać konstrukcja mostu; w przypadku mostów z żelaznymi przęsłami - rzut poziomy i przekrój przyczółków. Rysunki konstrukcji stalowych nie są wymagane.
a) Most kolejowy na linii Prabuty - Marienburg nad drogą Prabuty - Kamieniec Suski, 1 km na północny zachód od stacji Prabuty. (3)
b) Most na drodze Prabuty - Mikołajki Pomorskie nad linią Prabuty - Kwidzyn, 1500 m na północny zachód od stacji Prabuty. (4a)
c) Most polnej drogi nad linią Prabuty - Kwidzyn, 2000 m na północny zachód od stacji Prabuty. (4b)
d) Przejazd kolejowy na linii Prabuty - Myślice nad drogą Prabuty - Kamieniec Suski, 4,5 km na północny wschód od stacji Prabuty. (8)
e) Most na drodze Prabuty - Susz nad torowiskiem stacji Prabuty. (18)
Liczby w nawiasach (a-e) wskazują położenie danego mostu na załączonej mapie 1:100 000, na której te same liczby są zaznaczone.
Załącznik: 1
Dowódca: Major

Malbork, 5.3.1930
Niemiecka Kolei Rzeszy Spółka [Deutsche Reichsbahn-Gesellschaft] Zarząd Eksploatacji Kolei Rzeszy [Vorstand des Reichsbahn Betriebsamts]
Do: Festungs-Kommandantur Malbork
Dotyczy: Pismo z lutego 1928, nr 65/30 g i 293/30.
Nie ma zastrzeżeń co do planowanego montażu instalacji minowych w wymienionych obiektach. Przed wykonaniem proszę o przedłożenie rysunków z planowanym sposobem instalacji do zatwierdzenia.
Dostępne tutaj rysunki to:
1. Obiekt km 41,2 + 42 linii Kwidzyn - Prabuty (7)
2. Obiekt km 42,2 + 75 linii Kwidzyn - Prabuty (4a)
3. Obiekt km 51,0 + 9 linii Prabuty - Myślice (8)
4. Obiekt km 36,27 + - linii Prabuty - Iława (18)
5. Obiekt km 2,7 + 10 linii Kwidzyn - Kisielice (?)
Proszę o szybki zwrot 4 arkuszy rysunków. Załączona mapa zostaje zwrócona.

Malbork, dnia 7.3.1930.
Festungskommandantur Abt. Pi. Nr. 293/30.
Odniesienie: Pismo Zarządu Eksploatacji Kolei Rzeszy [Reichsbahnbetriebsamt] z 5.3.30.
Dotyczy: Czasowe udostępnienie rysunków.
Załączniki: 3
Do: Zarząd Eksploatacji Kolei Rzeszy, Malbork
1. Dziękujemy za otrzymanie następujących rysunków:
a) Obiekt km 42,2 + 75 linii Kwidzyn - Prabuty (4a)
b) Obiekt km 51,0 + 9 linii Kwidzyn - Miswalde (8)
c) Obiekt km 36,27 + - linii Prabuty - Dt. Eylau (18)
2. Dodatkowo przesłane rysunki:
a) Obiekt km 41,2 + 42 linii Kwidzyn - Prabuty
b) Obiekt km 2,7 + 10 linii Kwidzyn - Kisielice
zostają zwrócone, ponieważ dotyczą mostów, o których przesłanie nie proszono.
3. Komendantura uprasza o przesłanie rysunków mostów wskazanych w piśmie Abt. Pi. Nr. 293/30 z 28.2.30 w punktach a) i c).
Mosty te zaznaczono na załączonej mapie 1:100 000, o której zwrot się prosi.
Z upoważnienia:
Porucznik

Pismo, które prawdopodobnie wyjaśnia brak zachowanych urządzeń minowych na mostach E.O.K.28/79 w Latkowie, 28/83 w Kornelach i 28/84 w Koszajnach.

Królewiec, dnia 30 czerwca 1930.
1. Division (Wehrkreiskommando I.) Abt. Stopi Nr. 134/30 Ściśle Tajne.
Odniesienie: Festungskommandantur Malbork 73/30 Tajne. z 10.3.30. i 28/30 Tajne. z 1.2.30.
Dotyczy: Instalacji minowych w obiektach inżynieryjnych kolei.
Do Festungskommandantur Malbork
W odpowiedzi na zapytanie Wehrkreiskommando I. w sprawie odbudowy, względnie budowy nowych instalacji minowych w obiektach E.Bl. 28/ Nr. 75, 79, 83 i 84, Ministerstwo Reichswehry pismem Nr. 244/30 Ściśle Tajne Wehr. A. In 5 IV z dnia 13. 6.30. zdecydowało:
"Z późniejszej budowy instalacji minowych w 4 mostach kolejowych linii Malbork - Małdyty - Olsztyn nad rzeką Dzierzgoń w okolicy Myślic tymczasowo rezygnuje się."
Jak poinformowano pismem Stopi Nr. 284/30 tajne. z 16.4.30., w jednym z tych mostów (koło Królikowo, Nr. 75) przebudowa instalacji minowych jest już realizowana przez Kolej Rzeszy. (Uzupełnienie!)
Rysunki dla 3 pozostałych mostów zostają ponownie przesłane w załączeniu.
3 Załączniki
Z ramienia Dowództwa Okręgu Wojskowego Szef Sztabu
z up. Steinbeil

Dokument Wehrkreiskommando I opisuje zgodę na budowę komór minowych w widuktu drogowegow Obrzymowie, wiaduktu kolejego na linii kolejowej Prabuty - Malbork na północ od stacji Prabuty i wiaduktu drogowego na południe od stacji Prabuty. Ołówkiem dopisano koszt instalacji, odpowiednio: 2800, 2100 i 1300 RM.

Królewiec, dnia 26.07.1930
1. Division (Wehrkreiskommando I.) Abt. Stopi. Nr. 249/30 Ściśle Tajne
Odniesienie: Festungskommandantur Malbork, Pi Nr. 74/30 g. Kdos. z dnia 11.6.30.
Dotyczy: Późniejszy montaż instalacji minowych.
Do: Festungskommandantur Malbork
Szef Dowództwa Wojsk Lądowych zatwierdził pod nr 346.347/30 Ściśle Tajne Wehramt In 5 IV z dnia 12.7.30 projekty dotyczące późniejszego montażu instalacji minowych w obiektach:
E.Bl. [Einheitsblatt] 27 / Nr. 70, 103 i 107.
Jedna kopia projektów, kosztorysów i rysunków zostaje załączona.
Nakaz wykonania planowanych prac budowlanych należy odłożyć do czasu jego wydania.
Załączniki: 3 + 3 + 3
W imieniu Dowództwa Okręgu Wojskowego - Szef Sztabu

Królewiec, dnia 1.12.1930.
1. Division (Wehrkreiskommando I.) Abt. Stopi. Nr. 593/30 Tajne
Dotyczy: Instalacje minowe.
Do: Festungskommandantur Królewiec, Festungskommandantur Giżycko - z odpisem dla Szczytna, Festungskommandantur Malbork, Kommandantur Insterburg (Wystruć), Dowódca Piechoty I - Olsztyn

1.) Założenie ładunków wybuchowych w obiektach inżynieryjnych pomiędzy granicą a główną strefą walk [Hauptkampfzone] wymaga - szczególnie przy obecnym poziomie wyszkolenia plutonów pionierów Grenzschutzu - więcej czasu. Wątpliwe jest, czy czas ten będzie dostępny, zwłaszcza w przypadku niespodziewanego wtargnięcia przeciwnika. Należy zatem dążyć do maksymalnego skrócenia potrzebnego czasu przygotowania. Może to zostać osiągnięte nie tylko poprzez zwiększenie poziomu wyszkolenia pionierów Grenzschutzu i dokładne dopracowanie wszystkich przygotowań organizacyjnych do ich użycia, lecz przede wszystkim poprzez dalszy montaż w czasie pokoju komór minowych lub przygotowania do szybkiego założenia ładunków zgodnie z rozkazem Min. Wojsk Rzeszy Nr. 876/29 tajne, Wydz. In 5 IV z dnia 21.1.1930 - W.K. I., Stopi Nr. 68/30 z dnia 24.1.30.
2.) W każdym przypadku należy zapewnić, że:
a) planowy atak na "Twierdzę Sambijską" zostanie opóźniony przez zniszczenie wrogich linii zaopatrzenia kolejowego prowadzących do Królewca (najlepiej jak najbliżej granicy),
b) atak wroga (z udziałem wojsk pancernych) na Królewiec zostanie utrudniony przez przygotowanie blokady głównych dróg natarcia.
Wehrkreiskommando zamierza zatem w załączniku do budżetu B.B.N. 1931 przeznaczyć środki finansowe na dalszy montaż w czasie pokoju komór minowych itd. na obszarze pomiędzy granicą a główną strefą walk oraz na przygotowania wskazane w punkcie 2), a także w rejonie przed główną strefą walk Twierdzy Królewiec.
W związku z tym, poszczególne jednostki mają przedłożyć do dnia 15 stycznia 1931 propozycje wraz z rysunkami i kosztorysami. Należy dołączyć również wycinki mapy w skali 1:100000 z propozycjami budowlanymi i zaznaczonymi istniejącymi instalacjami minowymi.
W imieniu Dywizji - Szef Sztabu

Tabela bez daty i dokumentu przewodniego.

List przewodni przesyłanego do mapy i zeszytu z opisem, których niestety nie posiadam. Może zachowały się w którejś z teczek w BAMA, których skany nie są jeszcze dostępne.

Malbork, dnia 15.01.1931.
FestungskommandanturNr 7/31 Ściśle Tajne
Dotyczy: Późniejszy montaż instalacji minowych.
Odniesienie: 1. Dywizja, Stopi Nr 593/30 Tajne.
Załączniki: 1 mapa w skali 1:100 000, 1 zeszyt
Do: 1. Dywizja - Wydział Stopi - Królewiec
W załączeniu Komendantura Forteczna przekazuje mapę w skali 1:100 000 z:
a) istniejącymi
b) proponowanymi instalacjami minowymi
oraz 1 zeszyt ze zdjęciami i uwagami do poszczególnych planowanych obiektów.
Dowódca
Major

Malbork, dnia 19.01.1931.
Festungskommandantur Abt. Pi. Nr 3/31 Tajne
Odniesienie: Stopi Nr. 651/30 Tajne z dnia 23.01.1930.
Dotyczy: Wykaz obiektów znajdujących się w zarządzie kolei Rzeszy, wyposażonych w komory minowe.

Wehrkreistommando I. 17.02.1931 roku wydał dokument zawierający wytyczne dotyczące planowania instalacji minowych w Prusach Wschodnich w celu opóźnienia ewentualnego ataku na Królewiec. Podkreślono ich główne cele: zniszczenie linii kolejowych prowadzących do Królewca oraz blokowanie głównych dróg prowadzących do miasta poprzez instalację min w newralgicznych miejscach, zwłaszcza przy większych rzekach i jeziorach.

Królewiec , dnia 17.02.1931
(Wehrkreiskommando I. Abt. Stopi Nr. 96/31) Tajne
Odniesienie: W.K. I., Abt. Stopi Nr. 593/30. Tajne z dnia 1.12.30
Dotyczy: Instalacje minowe.
Do: Festungskommandantur Królewiec, Festungskommandantur Malbork, Festungskommandantur Giżycko - z kopią dla Szczytna, Kommandantur Wystruć, Dowódca Piechoty I [Infü I, Pi] Olsztyn, Kommandantur Pi Insterburg (Wystruć)

Wnioski złożone przez poszczególne jednostki w oparciu o powyższą dyrektywę dotyczące dodatkowego montażu instalacji minowych nie spełniają w pełni dwóch kluczowych wymagań zawartych w poleceniu.

1. Dodatkowe instalacje minowe powinny być montowane z myślą o spowolnieniu planowanego ataku na "Twierdzę Sambia" poprzez niszczenie linii zaopatrzeniowych prowadzących do Królewca (najbliżej granicy, jak to możliwe).
Na mapie kolejowej należy sprawdzić, które linie prowadzące do Królewca nie posiadają jeszcze wystarczającej liczby instalacji minowych i gdzie należy je dodać.
Następnie należy przeanalizować na mapie obecność obiektów inżynieryjnych (mostów nad rzekami, wiaduktów itp.), w których można skutecznie przerwać linie kolejowe.
Zniszczenia te powinny być przygotowane nie tylko w pobliżu granicy, ale także w głębi kraju, aby utrudnić dalszy postęp wrogich operacji. Dopiero po analizie aspektów taktycznych należy rozważyć, czy dane obiekty nadają się technicznie do montażu instalacji minowych i czy nakłady finansowe oraz zużycie amunicji są uzasadnione.
2. Drugim wymaganiem jest utrudnienie potencjalnego ataku zmotoryzowanych jednostek nieprzyjaciela na Królewiec poprzez przygotowanie blokad na głównych drogach prowadzących do miasta.
Podstawą do tych analiz powinna być mapa drogowa Prus Wschodnich z zaznaczonymi już istniejącymi instalacjami minowymi.
Następnie należy przeanalizować poszczególne główne drogi prowadzące od granicy do Królewca, identyfikując odcinki, gdzie brakuje minowych blokad i gdzie powinny one zostać zamontowane.
Szczególne możliwości instalacji minowych istnieją na większych rzekach:
- Malbork: Kanał Juranda, Dzierzgoń, Kanał Elbląski, rzeka Elbląg, Pasłęka, Pojezierze Iławskie;
- Olsztyn: Pojezierze Iłąwskie, Pasłęka, Łyna, Wadąg, Pisa;
- Szczytno: Pojezierze, rzeka Dadaj, Sajna, Guber;
- Giżycko: Lega, rzeka Ełk, Pojezierze;
- Wystruć: Węgrołapa, Gołdapa, Wick, Rominta, Balewka, Pisa, rzeka Wystruć;
- Królewiec: Dajma, Łyna, Świeża z dopływami.
Na końcu należy ponownie przeprowadzić analizę techniczną, czy dany obiekt nadaje się do instalacji komór minowych i czy nakłady finansowe oraz zużycie amunicji są uzasadnione.
Tylko systematyczne i planowe podejście pozwoli na skuteczne przygotowanie systemu blokad w Prusach Wschodnich. Cel ten nie zostanie osiągnięty, jeśli instalacje będą proponowane doraźnie, bez spójnego planu, wyłącznie na podstawie dostępności materiałów technicznych.
We wniosku skierowanym do Ministerstwa Rzeszy W.K. I. starało się uwzględnić powyższe dwa kluczowe aspekty, jednak w przypadku kilku większych obiektów brak odpowiednich danych technicznych stanowił istotną przeszkodę.
W związku z tym jednostki proszone są o ponowną analizę planów zniszczeń w swoich rejonach według powyższych wytycznych i zgromadzenie odpowiednich materiałów technicznych dotyczących prac minerskich, aby w razie potrzeby móc je szybko przedstawić.
W imieniu Dywizji
Szef sztabu

Królewiec, dnia 2.04.1931.
1. Division. (Wehrkreiskommando I.) Abt. 50 Stopi Nr. 65/31Tajne
Dotyczy: Most kolejowy nad Nogatem w Malborku.
Odniesienie: T.A. Nr 25/31 Tajne T i 4 z 3.2.31
Do: Ministerstwa Reichswehry, Biuro Wojskowe, Berlin W.10
Wspólne rozpatrzenie sprawy we współpracy z Dyrekcją Kolei Rzeszy w Królewcu oraz z miejscowymi wojskowymi i technicznymi służbami kolejowymi wykazało, że kontrolowanie pociągów przybywających z Tczewa przed wjazdem na most przez Nogat jest trudne do przeprowadzenia z uwagi na specyficzne warunki graniczne i eksploatacyjne. Granica między Prusami Wschodnimi a Wolnym Miastem Gdańsk przebiega przez środek Nogatu, dokładnie na filarze mostu kolejowego. Tam zaczyna się obszar odpowiedzialności eksploatacyjnej polskiej administracji kolejowej, a zmiana personelu następuje dopiero na stacji kolejowej w Malborku.
Nawet jeśli w czasie napięć międzynarodowych udałoby się kontrolować linię kolejową Tczew-Malbork za pomocą agentów, nie byłaby zapewniona terminowa informacja dla stacji Malbork, ponieważ urządzenia sygnalizacyjne kolei znajdują się po stronie polskiej - w Tczewie oraz na stacjach pośrednich Szymankowo i Kałdowo.
W tej sytuacji jedyną możliwością zapewnienia pewnej ochrony stacji Malbork przed wjazdem niekontrolowanych pociągów - których siła tkwi w elemencie zaskoczenia wynikającym z przewożonego ładunku - jest uczynienie mostu nad Nogatem rzekomo "wymagającym interpretacji" (czyli technicznie nie w pełni sprawnym) w okresach napięć. Wszystkie pociągi musiałyby być zatrzymywane sygnałem "stop" na zachodnim wjeździe na most.
Dla zamaskowania tej praktyki przewiduje się prowadzenie prac konserwacyjnych po stronie wschodniej mostu, które mogłyby być sztucznie przedłużane. Pociągi musiałyby zatrzymywać się ponownie na samym moście w celu dyskretnej kontroli. Dalszy przejazd z ograniczoną prędkością mógłby nastąpić tylko po stwierdzeniu, że zawartość pociągu nie budzi zastrzeżeń. Wysiadanie uzbrojonych osób na moście byłoby utrudnione ze względu na ograniczoną przestrzeń i mogłoby być łatwo powstrzymane przez rozmieszczone na wschodnim brzegu stanowiska z karabinami maszynowymi.
Gdyby jednak pociąg nie respektował sygnału zatrzymania i próbowałby przejechać przez most z pełną prędkością w stronę Malborka, wjechałby na zainstalowane w wschodniej części mostu składane wykolejniki.
Z Dyrekcją Kolei Rzeszy należy uzgodnić przechowywanie wykolejników dla obu torów już w czasie pokoju na stacji Malbork i możliwie daleko posunąć ich przygotowanie do montażu. Sam montaż wykolejnika, aby uniknąć aktów sabotażu, powinien nastąpić dopiero w razie zaistnienia napięć międzynarodowych. Dzięki wcześniejszym przygotowaniom realizacja będzie możliwa w ciągu 1-2 godzin.
Komory minerskie do wysadzenia mostu znajdują się w jego środkowym filarze. Wysadzenie tego filara doprowadziłoby do zawalenia się całego mostu. Uwzględniając wskazania zawarte w piśmie Szefa Dowództwa Armii T.A. Nr. 705/30 Pi Ti I z 31.10.30, sekcja II, punkt 4, które nakazują przy wszelkich działaniach zaporowych na własnym terytorium uwzględniać skutki gospodarcze, proponuje się dodatkowo wbudowanie komór minerskich w wschodnim przyczółku mostu przez Nogat. Dzięki temu możliwe byłoby zniszczenie jedynie przęsła łukowego (rozpiętość 16,00 m) na wschodnim wjeździe na most, pozostawiając nietkniętą 207-metrową stalową konstrukcję główną mostu kolejowego.
Według informacji Dyrekcji Kolei Rzeszy, montaż komór minerskich w wschodnim przyczółku mostu przez Nogat nie stanowi problemu. Analogiczne przygotowania dotyczyłyby również sąsiedniego mostu drogowego, który również posiada przęsło łukowe przy wschodnim wjeździe. Dodatkowo - w porozumieniu z administracją celną - wnioskuje się o zainstalowanie solidnej, składanej zapory drogowej na wschodnim wjeździe na most drogowy. Jej zamontowanie na zachodnim wjeździe, w pobliżu polskiego urzędu celnego, byłoby zbyt rzucające się w oczy.
W imieniu Dywizji - Szef Sztabu

Malbork, dnia 20.06.1931
Festungskommandantur Tgb. Nr. 84/31 Tajne
Odniesienie: 1. Division, Stopi 282/31 Tajne
Dotyczy: Skrzynie ładunkowe.
Do: 1. Division - Stopi - Królewiec
Ad a) Skrzynie ładunkowe zostaną zamówione w terminie zgodnym z tamtejszym Nr. 248/30 Tajne z dnia 31.03.30, na dzień 10.09. bieżącego roku. Następne zamówienie 10.09.31.
Ad b) Materiał: blacha stalowa, ocynkowana.
Ad c) Magazynowanie planowane:
- Dla obiektów 27/103, 27/107, 27/120 - Nadzór kolejowy [Bahnmeisterei] przy dworcu kolejowym Prabuty,
- Dla obiektu 27/70 (zdaniem tutejszym nie 170) - dworzec kolejowy Obrzynowo (Nadzór kolejowy 2),
- Dla obiektu 42/147 - dworzec kolejowy Miłosna koło Kwidzyna, tak jak skrzynie od 42/15 (Most na rzece Liwa).
Z upoważnienia Komendanta
Porucznik

Berlin, dnia 2.07.1931.
Der Chef der Heeresleitung [Szef Dowództwa Wojsk Lądowych] Nr. 347/31 Ściśle Tajne Wehramt In 5 IV
Dotyczy: Instalacji minowych.
Odniesienie: Stopi 298/31 Tajne z dnia 8.6.31.
Do Wehrkreiskommando I - z 3 załącznikami - Królewiec
W załączeniu odsyła się 6 projektów dotyczących późniejszego wbudowania instalacji minowych:
1. E.O.K. 42/11 - Most nad rzeką Liebe koło majątku Górki, droga Kwidzyn - Prabuty:
Brak rysunku konstrukcyjnego uniemożliwia całkowicie prawidłową ocenę. Nawet jeśli zaznaczony poziom wody oznacza najwyższy poziom wody (H.H.W.), to komory znajdują się zbyt głęboko, co utrudnia ich załadunek (np. z łodzi). Komory powinny być ułożone wyżej i pod kątem oraz obliczone dla siły W = 1,25.
2. E.O.K. 28/6 - Most na Kanale Elbląskim przy Kraggenkrug, droga Iława - Kalitki - Zalewo:
Zatwierdza się propozycję III. Ponieważ jednak elementy oporowe mają tylko około 1/3 wartości W, a uszczelnienie jest trudne, zaleca się przyjąć d = 2. Wówczas siła ładunku wynosi około 7 kg = 35 ładunków, podwyższone do 36 = 3 × 3 × 4, czyli pakiety o wymiarach 21 : 15 : 16.
3. E.O.K. 28/159 - Most na Kanale Elbląskim, droga Boreczno - Wielowieś - Bynowo - Miłomłyn:
Zgoda, z zastrzeżeniami jak przy E.O.K. 28/6.
4. E.O.K. 28/160 - Most na Kanale Elbląskim koło Miłomłyna, droga Ostóda - Miłomłyn - Małdyty:
Lepszą wartością będzie d = 1,6.
5. E.O.K. 44/36 - Most kolejowy nad strumieniem Szkotówka, linia Olsztyn - Nidzica - Zakrzewko/Sarnowo:
Zatwierdza się.
6. E.O.K. 16a/34 - Most drogowy nad rzeką Węgrołapy na południowo-wschodnim wjeździe do Darkehnen:
Do przygotowania przyczółka przewiduje się: 1 szyb wejściowy pośrodku z 2 odgałęzieniami ładunkowymi prowadzącymi do 3 komór o głębokości 1,8 m. Wówczas siła ładunku wynosi: 1,7 x 1,7 x 1,7 × 4,55 × 1,15 = 28 kg, tj. ok. 60 kg materiału wybuchowego do skał = 24 pakiety. Zatem wymiary komór: 58 × 52 cm i całkowite zapotrzebowanie na materiał wybuchowy: 180 kg zamiast ok. 290 kg.
10 załączników.
Z upoważnienia: von der Heyden

Fragment dokumentu Tabela - zestawienie skrzynek ładunkowych (Ladungskästen).
Dokument wypełniony ręcznie, odczyt może być błędny.

Malbork, dnia 9.09.1931.
Festungskommandantur Abt. Nr. 159 /31 Tajne
Dotyczy: Rw. Min. Nr. 213/30 Tajne Wehramt In 5 IV z 26.3.30.

Nr E.O.K.	Ilość skrzyń	Wymiary wewnętrzne (cm)	Otwór z boku (cm)	Odbiorca
28/98	10	37 x 32 x 36	37 x 32	Magistrat Elbląga Miejski urząd budowlany
28/11	3	27 x 25 x 25	21 x 25	Festungskommandantur Malbork (B)
28/103	2	36 x 26 x 29	50 x 36	Stacja kolejowa Prabuty Nadzór kolejowy [Bahnmeisterei] 1
28/107	4	36 x 31 x 21	36 x 31	Stacja kolejowa Prabuty Nadzór kolejowy 2
28/70	4	36 x 31 x 21	36 x 31	Stacja kolejowa Prabuty Nadzór kolejowy 2
28/147	4	36 x 43 x 33	36 x 43	Stacja kolejowa Miłosna Nadzór kolejowy 3
28/120	2	29 x 26 x 21	29 x 26	Stacja kolejowa Prabuty Nadzór kolejowy 1
28/85	8	29 x 26 x 25	29 x 26	Młyn Fabianki koło Susza

Łącznie: 37

Malbork, dnia 10.09.1931.
Festungskommandantur Tgb.Nr. 159/31 Ściśle Tajne
Dotyczy: Minister Rzeszy ds. Reichswehry 213/30 g Wehramt In 5 IV z 26.3.30
oraz 1. Dywizja, Stopi. Nr. 248/30 g z 31.3.30
oraz 1. Dywizja, Stopi. Nr. 607/30 g z 8.12.30.
2 Załączniki
Do 1. Division - Stopi - Królewiec
W załączeniu przedkładana jest w dwóch egzemplarzach lista zapotrzebowania na skrzynki ładunkowe.
10 skrzynek dla "Wysokiego Mostu" w Elblągu, E.O.K. 28/98, zostało ponownie zamówionych, ponieważ - według informacji Miejskiego Urzędu Budownictwa Głębokiego w Elblągu - dotychczas nie wpłynęły żadne skrzynki ładunkowe w odpowiedzi na nasze zapotrzebowanie z dnia 20.2.30, Pi. Nr. 60/30 g. Zamówienie dotyczy następujących mostów:
1. E.O.K. 28/98 - "Wysoki Most" w Elblągu nad rzeką Elbląg
2. E.O.K. 42/11 - Most drogowy nad rzeką Liwą, 1300 m na wschód od stacji Kwidzyn, przy majątku Górki, w ciągu drogi Kwidzyn - Gr. Krebs - Prabuty
3. E.O.K. 27/103 - Wiadukt kolejowy nad drogą Prabuty - Obrzynowo, 500 m na wschód od rozwidlenia dróg przy północnym wylocie z Prabut
4. E.O.K. 27/107 - Wiadukt drogowy nad torami stacji Prabuty, w ciągu drogi Prabuty - Susz
5. E.O.K. 27/70 - Wiadukt kolejowy na linii Prabuty - Myślice w km 51,0 + 9,15 nad drogą Prabuty - Kamienie Suski, 4,5 km na północny wschód od stacji Prabuty
6. E.O.K. 42/47 - Wiadukt kolejowy nad drogą Kwidzyn - Gardeja między stacjami Kwidzyn a Miłosna, 2,5 km na południowy wschód od stacji Kwidzyn, na linii Kwidzyn - Freystadt
7. E.O.K. 27/120 - Most na drodze polnej nad linią kolejową Prabuty - Kwidzyn, 800 m na północny zachód od północnego wylotu Prabuty - Mikołajki Pomorskie
8. E.O.K. 28/85 - Most drogowy nad Liwą na drodze Susz - Zalewo, 200 m na południe od Fabianki
Z upoważnienia Dowódcy
Kapitan

Powiśle, Górne Prusy, Pojezierze Iławskie

Obrona zachodniej części Prus Wschodnich 1920-39

Mosty. Wybór dokumentów źródłowych.

Mosty 1911 r.

Mosty 1923 r.

Mosty 1928-31 r.

Mosty 1938 r.