Linia dolnej Wisły

Od połowy XIX w. układ sił politycznych i militarnych w środkowej części Europy zaczął się zmieniać. Osłabienie Austro- Węgier po przegranych wojnach w 1859 i 1866 roku, zjednoczenie Niemiec pod przewodnictwem Prus, zbliżenie polityczne Austro- Węgier i Niemiec, a z drugiej strony Rosji i Francji (a co za tym idzie możliwość wojny na dwa fronty) miały wpływ na plany obrony na wschodnich rubieżach ówczesnego państwa niemieckiego. Spowodowało to przesunięcie środka ciężkości prac fortyfikacyjnych z terenów niezagrożonego przez Austro- Węgry Śląska na Wielkopolskę (zamykającą kierunek możliwego natarcia rosyjskiego Warszawa- Berlin) i Prusy Wschodnie (jako podstawę wyjścia własnej ofensywy na Rosjan).
W planach strategicznych wojny dwufrontowej opracowywanych w latach 60 ÷ 80-tych XIX w. przez feldm. Helmuta von Moltkego (starszego) szczególną uwagę zwracano na obszar Grudziądz- Brodnica- Toruń- Bydgoszcz jako bazę operacyjną i bramę wypadową dla różnych koncepcji ofensywy przeciwko centralnie położonym częściom polskiego teatru wojny- Królestwu Kongresowemu. Ufortyfikowany teren Pomorza Nadwiślańskiego miał ponadto paraliżować ruchy wojsk rosyjskich na kierunkach: Kowno- Wystruć- Malbork i Warszawa- Poznań- Berlin, łączyć siły niemieckie na łuku Kalisz- Koło- Toruń- Działdowo- Olsztyn- Ełk oraz dzięki rozwiniętej sieci kolejowej pozwalać na przerzucanie wojsk w wybranych kierunkach.
Po przejęciu szefostwa sztabu generalnego przez feldm. von Schlieffena w latach 90-tych XIX w. zaczęło dominować przeświadczenie, że głównym przeciwnikiem w przyszłej wojnie będzie Francja. Główne siły niemieckie miały być skierowane na zachód, a środek ciężkości działań na polskim teatrze wojny miał przesunąć się na południe. Zasadniczy ciężar wojny z carską Rosją miał przejąć na siebie austro- węgierski sojusznik. Słabe siły niemieckie w Prusach Wschodnich miały prowadzić obronę manewrową na linii ufortyfikowanych Jezior Mazurskich, korzystając z wymuszonego przez teren podziału wojsk rosyjskich W przypadku niepowodzenia miano ewakuować prowincję i wycofać się za dolną Wisłę. Tu wojska niemieckie miały w ramach możliwości opóźniać natarcie Rosjan na osi Warszawa- Poznań- Berlin, czekając na zwycięskie dla Niemiec rozstrzygnięcie na froncie zachodnim oraz stanowić jednocześnie podstawę do planowanych przeciwuderzeń po przełomie na zachodnim froncie.
Przebieg wydarzeń w czasie I wojny światowej, a przede wszystkim klęska dwu armii rosyjskich w bitwach pod Tannenbergiem i nad Jeziorami Mazurskimi, spowodował, że do obrony twierdz Linii dolnej Wisły nie doszło.

Linia dolnej Wisły

Krótkie wprowadzenie