Powiśle, Górne Prusy, Pojezierze Iławskie

Poniżej fragment dokumentu polskiego wywiadu (ze zbiorów CAW) przedstawiający Ordre de bataille (skład bojowy) niemieckiej armii w Prusach Wschodnich - stan na 01.03.1939 r. Na opisywanym rejonie w różnych garnizonach stacjonowała 21. Dywizja Piechoty oraz dwa szwadrony jazdy z 4. pułku kawalerii.

Oprócz wojsk polowych do obrony granic mobilizowano wojska osłonowe, w pierwszej fazie Grenzwacht, później wojska krajowe [Landwehr], a w Prusach Wschodnich też częściowo pospolite ruszenie [Landsturm].
Na terenach przygranicznych istniało szereg Dowództw Terytorialnych [Heeresdienststellen = Grenzschutzabschnittskommandos] (odpowiadającego dowództwu dywizji), Dowództwa Twierdz [Festungskommandanturen] oraz dowództwa graniczne.

W 1939 r w Olsztynie utworzono Heeresdienststelle 15 (Placówka Wojskowa 15?). Temu dowództwu terytorialnemu podlegali kierownicy szkolenia oddziałów Grenzwacht [Ausbildungsleiter "G"], rozrzuceni w terenie, a przewidziani na wypadkek wojny na dowódców pułków i ewentualnie baonów oddziałów Grenzwachtu. Ilość pododdziałów Grenzwacht podległych w czasie pokoju jednemu "Ausbildungsleiter" wynosiła od 3 do 8 i więcej kompanii.
Dowództwo takie było ekspozyturą dowództwa korpusu dla przygotowania i przeprowadzenia osłony mobilizacji.

Na terenie Prus Wschodnich istniały Dowództwa Twierdz: Giżycko, Olsztyn i Królewiec. W ręku dowódców twierdz /z wyjątkiem Królewca/ spoczywało przygotowanie i przeprowadzenie osłony na przedpolu twierdz.

Dowództwa graniczne utworzone jesienią 1938 r. na zachodzie i na wschodzie Niemiec, kierowały oddziałami granicznymi [Grenzeinheiten] przeznaczonymi do obsady umocnień stałych. Na wschodzie III Rzeszy takie dowództwo utworzono tylko w Kostrzyniu.

Grenzwacht jako jednostki terytorialne był formacją składającą się z "sprawdzonych politycznie" rezerwistów mieszkających w nadgranicznych powiatach. Przechowujący w domu umundurowanie żołnierze mogli być szybko powołani w trybie alarmowym i po pobraniu broni w miejscu zbiórki mogli być natychmiast użyci do osłony granicy i mobilizacji wojsk czynnych. Chociaż wyszkolenie było słabe, a wartość bojowa tych jednostek nie była wielka, w decydującej chwili mogły spowolnić marsz wojsk nieprzyjaciela i dać czas dla wojsk własnych do przygotowania lub obsady właściwej pozycji obronnej.

Poniższe dokumenty przedstawiają zadania oraz wzajemne powiązania niemieckich dowództw przygotowujących osłonę granic i mobilizacji.

Załącznik 1 do: OKH 2.Abt. (III B) Gen St d H Nr. 1250/36 g.Kdos. z dnia 14.8.1936.
Dotyczy: Uprawnienia dowódcze Dowódców Placówek Wojskowych (Dowódców Odcinków Grenzschutzu) [Kommandeure der Heeresdienststellen (Grz.Sch. Abschn.Kdre.)] i Dowódców Twierdz [Festungskommandant].

I Dowódcy Heeresdienststellen.
A. W czasie pokoju.
1) Dowódcy H.D.St. (Heeresdienststellen) podlegają bezpośrednio Dowódcom Generalnym Korpusów Armijnych [Kommandierenden Generalen der A.K.].
2) Do ich zadań należy:
a) Taktyczne i techniczne przygotowanie obrony granic zgodnie ze szczegółowymi instrukcjami Dowódców Generalnych Korpusów Armijnych (przygotowanie dyslokacji jednostek przewidzianych do podporządkowania w czasie wojny, przygotowanie łączności do działań bojowych na granicach).
b) Udział w organizacji fortyfikacji lądowych na swoim terenie. Zapewnienie zdolności i gotowości obronnej wszystkich fortyfikacji stałych oraz umocnienie ich rejonu (Festungspionierdienst-Ordnung H.Dv.317).
c) Udział w pracach przygotowawczych do formowania Grenzwachtu i Organizacji Blokującej [Sperrorganisation] zgodnie ze szczegółowymi instrukcjami dowódców generalnych korpusów armijnych.
d) Nadzór nad szkoleniem funkcjonariuszy Grenzwachtu i organizacji zaporowej.
e) Nadzór nad administracją sprzętu wojskowego przydzielonego do A.L. [Ausbildungsleiter].
f) Pełnienie funkcji Komendanta Twierdzy [Festungskommandant], o ile zostali do tego wyznaczeni.
3) Szefowie szkolenia Grenzwachtu i oddziałów zaporowych - o ile istnieją w czasie pokoju - podlegają dowódcom Heeresdienststellen.

B. W czasie wojny.
4) Podległość Dowódcy Odcinka Grenzschutzu [Grz. Sch. Abschn. Kdre] i ich zadania określa Instrukcja Rozmieszczenia [Aufmarschanweisung].
5) Dowódcy Odcinków Grenzschutzu [Grz. Sch. Abschn. Kdren.] są odpowiedzialni za dowódców Grenzwachtu i za placówki Organizacji Blokującej [Sperrorganisation] jeśli nie są podporządkowane jednostkom armii polowej lub gdy te ostatnie nie są utworzone, za Dowódców Okręgów Blokujących [Sperrbezirksführer].
6) Dowódcy Odcinka Grenzschutzu są odpowiedzialni za rozbudowę uzbrojeniową i mobilizacyjną fortyfikacji.

II. Dowódcy Twierdz [Festungskommandanten].
7) Powyższe postanowienia stosuje się odpowiednio do Dowódców Twierdz, którym powierzono obowiązki Heeresdienststellen. zgodnie z pkt. 2 a, c, d i e.
8) Dowódcy Twierdz są odpowiedzialni za nadzór nad szkoleniem wojsk fortecznych.
9) Podlegają im oficerowie szkoleniowi (twierdzy) [Ausbildungsleiter (Festung)].

Załącznik 3 do: OKH 2.Abt. (III B) Gen St d H Nr. 1250/36 g.Kdos. z dnia 14.8.1936.
Dotyczy: Uprawnienia dowódcze kierowników wyszkolenia Grenzwachtu [Ausbildungs-leiter für die Grenzwacht].

1) Kierownicy wyszkolenia Grenzwachtu są pomocnikami dowódców Heeresdienststellen we wszystkich sprawach taktycznych ich Odcinka Grenzwachtu.
2) W szczególności są odpowiedzialni za rozpoznanie taktyczne swojego Odcinka oraz szkolenie podległych im dowódców i zastępców dowódców.
3) Przygotowują formowanie i rozmieszczenie Grenzwachtu oraz kierują pracami przygotowawczymi do budowy zapór w pobliżu granicy.
4) Kierują lub nadzorują szkolenie funkcjonariuszy Grenzwachtu zgodnie z instrukcjami dowódców Heeresdienststelle.
5) Odpowiadają również za kompletność, stan i konserwację przydzielonego im sprzętu wojskowego.
6) Kierownicy wyszkolenia w stopniu pułkownika lub podpułkownika mają uprawnienia dyscyplinarne dowódcy pułku, a w stopniu majora lub kapitana - dowódcy niesamodzielnego batalionu.
7) W czasie wojny, jako dowódcy Grenzwachtu dowodzą jednostkami Grenzwachtu rozmieszczonymi w ich Odcinku.

Organizacja Grenzwacht na terenie Prus Wschodnich pokrywała się częściowo z podziałem administracyjnym kraju, gdyż na każdy powiat [Kreis] na polskim pograniczu przypadało 1 baon [pododcinek].
Była silnie terytorialna, oparta na miejscowej, politycznie pewnej ludności, z niewielkim wyszkoleniem wojskowym. Składała się z pułków złożonych z batalionów piechoty, kompanii saperów i jednostek wsparcia. Członkowie posiadali mundury i wyposażenie w domu.
Kompanie Grenzwachtu były ściśle związane z placówkami straży granicznej pełniącymi służbę czasie pokoju.
Niektórzy komisarze celni pełnili równocześnie funkcje dowódców pododcinków i dowódców kompanii Grenzwachtu.
Długość odcinka granicy, na którym była formowana jedna kompania, wynosiła od 6-18 km, zależnie od ważności odcinka i gęstości zaludnienia, a jej stan około 180 ludzi.
Grenzwacht miała wspierać mobilizację i działania opóźniające przy granicy, działając obronnie. Wartość bojowa była ograniczona ze względu na krótkie szkolenie, ale rekompensowana znajomością terenu i szybką gotowością do działania.

Sztab Główny Oddział II, Załącznik N-6 do L.21550/II.N.Tj.39., Warszawa, dn. 25 III 1939 r., L.ew.76 OSLONA I MOBILIZACJA WOJSKA NIEMIECKIEGO.
3.- Organizacja osłony według danych zawartych w etatach Wojennych.
Z danych zawartych w etatach wojennych wynika, że będą istniały odcinki osłony granic - równorzędne z dowództwem pułku /Grenzschutz-Absahnitt/ dwojakiego rodzaju:
- odcinki Grenzwacht /Grz.Wa. Abschn./.
- odcinki pozycji obronnej /St. Abschn./.
Dowództwami niższego rzędu są pododcinki /Grenzwacht-Unterabschnitt i St. Unterabschnitt/, odpowiadające dowództwom baonów.
Pododdziałami będą kompanie Grenzwacht /Grz. Wa. Kp./.
Dowództwo odcinka posiadać będzie zmot. komp. łączności /Grenzwachtabschnitts-Nachrichten kompanie/.

4.- Organizacja Grenzwacht /stwierdzona w terenie/.
a.- Dane ogólne.
Grenzwacht jest organizacją wybitnie terytorialną. Powołuje się doń ludzi tylko politycznie zupełnie pewnych /nie mogą należeć ci Niemcy, którzy posiadają ziemię po naszej stronie/, zamieszkałych w pasie granicznym. Wiek ich jest różnorodny, zamyka się przeważnie w granicach 25- 45 lat. Podobnie i wyszkolenie ich jest nader niejednolite. Większość przechodziła jedynie krótkie przeszkolenie kilkutygodniowe, poza tym część służyła w wojsku podczas wojny światowej, a jedynie bardzo nikły procent ma poza sobą normalną służbę wojskową.
(...)
c.- Organizacja oddziałów.
W skład oddziału Grenzwacht odpowiadającemu pułkowi, wchodzą 3 baony piechoty i kompania saperów /Pi. Sperr. Komp./, oraz prawdopodobnie komp. dział piechoty i komp.ppanc. /te ostatnie zapewne będą przydzielone z bronów przeciwpancernych/ wojska stałego.
Ilość kompanii w baonie, jak również istnienie komp. c.k.m., nie jest ostatecznie rozpoznana. Komp.strzeleckich stwierdzono w baonie po 3-5. Prawdopodobnie ilość ich uzależniona jest od warunków lokalnych, zadania, szerokości odcinka i terenu, w którym mają działać.
Ponadto, według niesprawdzonych wiadomości, w skład baonu ma wchodzić pluton łączności.
Kompanie strzeleckie składają się z 3-4 plutonów strzeleckich i prawdopodobnie plutonu k.m. /3-4 k.m./.
Według áródeł dokumentalnych mają istnieć forteczne komp. c.k.m. /Stellungs M. G.Komp./. W terenie jednak istnienia ich nie stwierdzono.
Stany liczebne komp. strzeleckich wynoszą 150-200 ludzi, a komp. saperów około 120 ludzi. Duża ilość rozpoznanych /szczególnie na terenie Prus Wschodnich/ komp.saperów /Pi. Sperr. Komp./ pozwala przypuszczać, że oprócz komp. wchodzących w skład pułków piechoty, istnieją również dyspozycyjne oddziały saperów.
(...)
d. Wyposażenie i uzbrojenie.
Członkowie Grenzwacht posiadają w domu pełne umundurowanie i wyposażenie bojowe /bez broni/, oraz po jednym komplecie umundurowania ćwiczebnego. Umundurowanie to wydawane jest przez odnośnego Ausbildungsleiter'a, na podstawie specjalnych kart mundurowych, podpisywanych przez dowódcę kompanii. Posiadacz zobowiązuje się do konserwacji umundurowania, którego używać wolno wyłącznie podczas zajęć służbowych.

5.- Reasumując: Posiadane dotychczas wiadomości pozwalają stwierdzić, że:
(...)
b.- Ze sposobu przeprowadzenia ćwiczeń oddziałów Grenzwacht zdaje się wynikać, że przeprowadzenie osłony mobilizacji powierzone będzie początkowo oddziałom Grenzwacht wspólnie ze strażą celną, podczas gdy oddziały graniczne obsadzą umocnienia stałe.
Udział w osłonie oddziałów wojska czynnego /i ewentualnie obrony krajowej/ jest prawdopodobny, lecz w czasie nieco późniejszym.
c.- Grenzwacht jest organizacją ściśle terytorialną, o charakterze raczej milicyjnym. Działać on będzie prawdopodobnie obronnie, począwszy od samej granicy państwowej, z zadaniem osłonowym w pojęciu alarmowania i opóźniania ogniowego, celem ubezpieczenia właściwej pozycji obronnej, położonej na linii umocnień stałych. Świadczą o tym tak szerokości odcinków przydzielanych poszczególnym oddziałom /do 10 km na kompanię/, jak i zadania dawane podczas ćwiczeń bojowych.
d. Na skutek słabego wyszkolenia wartość bojowa tych jednostek nie jest obecnie duża /krótkoterminowe wyszkolenie/. Braki te jednak, przynajmniej częściowo, pokryje doskonała znajomość terenu i zadań, jakie im przypadną do wykonania, oraz duża wartość moralna zapewniona odpowiednim doborem ludzi.
e. Pracę ich ułatwi odpowiednie przygotowanie terenu i zastosowanie w szerokim zakresie zniszczeń.
f.- Dzięki organizacji terytorialnej osiągnięcie gotowości bojowej będzie mogło nastąpić bardzo szybko. Poszczególne kompanie mogą ją osiągnąć już w 2 godziny po alarmie.

Opis oddziałów i pododdziałów Grenzwachtu z Prus Wschodnich w 1939 r. podał Georg Tessin w swoim dziele Verbände und Truppen der deutschen Wehrmacht und Waffen SS im Zweiten Weltkrieg 1939-1945, którego 17 tomów można pobrać z -> www.bundesarchiv.de
Grenzschutz-Abschnitt Kdtr. 15 (01.11.1939 r. przeformowany w 521. Dywizję Piechoty) z Olsztyna dzielił się na 4 pułki graniczne [Grenzwacht-Abschnitt = Grenzwacht-Regiment]: Nr 1 w Malborku, Nr 11 w Iławie, Nr 21 w Olsztynie i Nr 31 w Szczytnie.

2. Mobilizacja i strategiczne rozmieszczenie wojsk
(a) Strategiczne rozmieszczenie sił na wschodzie

"Siły skoncentrowane na wschodzie zostały zorganizowane w dwie Grupy Armii, podlegające bezpośrednio OKH.
(...)
Planowana ofensywa miała rozpocząć się atakiem z zaskoczenia w pierwszym dniu wojny. Ponieważ w celu zapewnienia zaskoczenia rozkaz mobilizacyjny mógł zostać wydany nie wcześniej niż na jeden dzień przed rozpoczęciem działań wojennych, ofensywa miała rozpocząć się zanim wszystkie wojska zdążyły skoncentrować się w swoich rejonach rozmieszczenia na granicy. Siły, które nie zdążyły się skoncentrować, musiały zostać wprowadzone do bitwy z głębi, gdy dotarły do swoich początkowych obszarów rozmieszczenia.
Pierwszy dzień mobilizacji (dzień X) i dzień rozpoczęcia ofensywy (dzień Y) miały się połączyć i części dywizji piechoty 1. fali, podlegały przyśpieszonym warunkom gotowości bojowej. Pozostałe związki mogły przybyć do swoich początkowych rejonów dopiero po ich mobilizacji i przerzucie, czyli po 3-7 dniach.

Wyjątkami były:
(...)
2. Prusy Wschodnie.
Zagrożenie stale wiszące nad tą prowincją odciętą od głównego terytorium Niemiec, a także chęć dowództwa do przejścia do ofensywy z tego obszaru szczególnie dużymi siłami przesądziły o wdrożeniu szeregu środków specjalnych. W sierpniu do Prus Wschodnich przerzucono drogą morską 12. Dywizję Piechoty, sztab 4. Brygady Czołgów, 7. pułk czołgów, pułk SS Deutschland (liczebnie odpowiadający wzmocnionemu pułkowi piechoty zmotoryzowanej) oraz szereg innych jednostek. Znacząco wzmocniło to wschodniopruskie zgrupowanie wojsk, choć wymienione formacje i jednostki posiadały organizację czasu pokoju. Jednostki, których brakowało w sztabach wojennych, można było uzyskać dopiero po ustanowieniu połączenia lądowego z Prusami Wschodnimi.

Ponadto mobilizacja wojsk w Prusach Wschodnich rozpoczęła się praktycznie już 16 sierpnia: wszystkie dywizje oraz niektóre jednostki armii i korpusów zostały zgrupowane "na manewry" w taki sposób, aby w dniu ataku były już gotowe do ofensywy. Rozmieszczenie oddziałów straży granicznej nastąpiło wraz z wydaniem rozkazu x w dniu 25 sierpnia.
Aby jeszcze skuteczniej ukryć strategiczne rozmieszczenie sił, od końca czerwca dywizje piechoty zaczęły być przenoszone jedna po drugiej na wschodnią granicę, rzekomo w celu wzięcia udziału w manewrach i budowie fortyfikacji granicznych. W Prusach Wschodnich ogłoszono, że odbędą się wielkie uroczystości upamiętniające 25. rocznicę bitwy pod Tannenbergiem. Ponadto planowane duże manewry formacji zmotoryzowanych w centralnych częściach Niemiec zostały pomyślane w taki sposób, aby formacje te mogły bezpośrednio stamtąd udać się do swoich rejonów wyjściowych do ofensywy.
Po południu 25 sierpnia Hitler odwołał rozkaz przejścia do ofensywy 26 sierpnia. W międzyczasie kontynuowano ukrytą mobilizację i strategiczne rozmieszczanie sił na granicy. W rezultacie, gdy kampania rozpoczęła się 1 września, znaczna część sił była już skoncentrowana w początkowych obszarach. Utrata momentu zaskoczenia została zrekompensowana faktem, że na początku kampanii niemieckie dowództwo dysponowało większą liczbą wojsk."

Rozmieszczenie sił niemieckich wojsk lądowych w przededniu wybuchu II wojny światowej podał K. Ciechanowski w monografii Armia Pomorze 1939, 1983

31.08.1939 roku niemiecka 3 Armia pod dowództwem gen. von Küchlera była gotowa do natarcia przeciw armii "Pomorze". Jej głównym zadaniem było uderzenie z Prus Wschodnich przez Narew i Bug, by odciąć Warszawę oraz zdobyć Grudziądz. W pasie działania Grupy Operacyjnej "Wschód" znajdował się XXI Korpus Armijny z 21. i 228. Dywizją Piechoty oraz jednostkami wspierającymi. Otrzymał on zadanie przełamania obrony i natarcia w kierunku Grudziądza, Torunia i dalej na południe. Dodatkowo wyznaczono zadania dla straży granicznej i oddziałów pancernych wzdłuż Wisły i na skrzydłach ugrupowania.

Niemieckie ugrupowanie wyjściowe w pasie obrony armii Pomorze 31 sierpnia
(...)
"Naprzeciw prawobrzeżnemu ugrupowaniu armii Pomorze, tj. Grupie Operacyjnej Wschód, oraz trzem oddziałom wydzielonym armii Pomorze na lewym brzegu Wisły, tj. OW Wisła, OW Tczew i OW Starogard, zajęły podstawy wyjściowe do natarcia oddziały niemieckiej 3 armii, której dowódcą był gen. Georg von Küchler. Stanowisko dowodzenia 3 armii zostało rozmieszczone w Morągu. W skład 3 armii wchodziło: siedem dywizji piechoty, trzy brygady piechoty, jedna dywizja pancerna i brygada kawalerii. 3 armia była zorganizowana w trzy korpusy armijne i jedną grupę. Ponadto dysponowała jeszcze kilkoma improwizowanymi grupami i specjalnymi oddziałami.
3 armia otrzymała zadanie: działając z Prus Wschodnich głównymi siłami uderzyć przez Narew i Bug na wschód od Wisły, na- wiązać styczność z 10 armią i odciąć Warszawę od wschodu. Częścią sił zdobyć Grudziądz. Specjalnym oddziałem wydzielonym opanować w stanie nieuszkodzonym mosty w Tczewie.
Oprócz ostatniego zadania, którego przygotowaniem kierowało bezpośrednio Naczelne Dowództwo Wojsk Lądowych, oddziały 3 armii ugrupowane do natarcia w pasie obrony armii Pomorze otrzymały drugorzędne zadania. Na kierunku GO Wschód zajął stanowi- ska wyjściowe XXI korpus armijny pod dowództwem gen. por. Nikolausa von Falkenhorsta w składzie: 21 i 228 DP, 11 odcinek ochrony granic w składzie 10 kompanii i dywizjonu artylerii oraz pozadywizyjne jednostki korpusu. Ponadto XXI korpus armijny wspierały bliżej nie określone jednostki czołgowe z odwodu 3 armii.
XXI korpus armijny otrzymał prawdopodobnie następujące zadanie: przełamać polską obronę w pasie: na zachodzie Wisła, na wscho- dzie Kisielice Łasin. Następnie nacierać w ogólnym kierunku na: Grudziądz Chełmża Toruń Radzyń Wąbrzeźno, i dalej wzdłuż prawego brzegu Wisły w kierunku południowym.
Dowódca XXI korpusu armijnego wydzielił bliżej nie ustaloną liczbę kompanii straży granicznej do zlikwidowania polskich placówek na prawym brzegu Wisły w rejonie Janowa na północ od Kwidzyna oraz dozorowania prawego brzegu Wisły od rozwidlenia Nogatu od Wisły do Nieborowa na wschód od Nowego. Resztę kompanii straży granicznej przeznaczył do ubezpieczenia lewego skrzydła od Łasina na wschód.
Natomiast 21 DP pod dowództwem gen. por. von Botha zajęła podstawy wyjściowe do natarcia od Wisły na wysokości Nowego do Gardei włącznie z zadaniem zdobycia Grudziądza, a następnie skupienia głównego wysiłku natarcia na Dąbrówkę Królewską Rogoźno w celu oskrzydlenia Grudziądza. Pomocniczy kierunek natarcia wyznaczono 21 DP na Dusocin - Mokre i dalej na północne pozycje obrony Grudziądza. 228 DP pod dowództwem gen. mjr. Suttnera zajęła pozycje wyjściowe w rejonie: Trumieje Kisielice Jędrychowo, z zadaniem nacierania w ogólnym kierunku na Łasin Słupski Młyn. Dalej na wschód zajęły pozycje wyjściowe kompanie straży granicznej wzmocnione nie ustaloną bliżej liczbą czołgów i samochodów pancernych. Miały one prowadzić rozpoznanie i demonstracyjne natarcie w całej szerokości swego odcinka."

Ugrupowanie niemieckiej 3 Armia gen. Küchlera pod koniec sierpnia 1939 r. opisał R. Kempa w artykule Prusy Wschodnie w strategii militarnej II Rzeczypospolitej 1918-1939 opublikowanym w Białostockie Teki Historyczne Tom 5/2007 do pobrania z repozytorium.uwb.edu.pl.

Pod koniec sierpnia 1939 roku niemiecka 3 Armia gen. Küchlera skupiła siły w Prusach Wschodnich, by zaatakować Polskę. Gdańska brygada Eberhardta miała zdobyć Wybrzeże, XIX Korpus miał uderzyć na Grudziądz i dalej na Warszawę. I Korpus oraz Korpus "Wodrig" mieli atakować przez Mławę i Grudusk w kierunku Ciechanowa i Różana. Wschodnie skrzydło osłaniała grupa "Brandt", a 217 Dywizja Piechoty stanowiła odwód. Celem całej armii było zamknięcie lewego skrzydła niemieckich działań ofensywnych na Narwi i Wiśle.

"Naprzeciwko ugrupowania polskiego stanęły związki 3 Armia gen. Küchlera, która pod koniec sierpnia 1939 r. przyjęła następujące ugrupowania:
- gdańska brygada Eberhardta ześrodkowana w Gdańsku, przeznaczona była do zlikwidowania polskiej obrony na wybrzeżu;
- XIX Korpus gen. por. Nikolausa v. Falkenhorsta w składzie: 21 DP i 228 DP Landwehry ześrodkowany na południe i południowy-wschód od Kwidzyna, z zadaniem uderzenia na Grudziądz i po opanowaniu przepraw na Wiśle we współdziałaniu z 4 Armią nacierać na Warszawę;
- I Korpus gen. por. Waltera Petzela w składzie: 11 DP i 61 DRez oraz DPanc "Kempf" z rejonu Wielbark-Nidzica miał wykonać uderzenie: 11 DP i DPanc "Kempf" z rejonu Olsztynka przez Nidzicę na Mławę, 61 DRez z Nidzicy przez Kozłowo na Działdowo. Po przełamaniu oporu polskiego siły te miały kontynuować natarcie na Ciechanów i Pułtusk;
- Korpus "Wodrig" gen. por. Alberta Wodriga - ześrodkowany na północny-zachód od Szczytna, miał uderzać: 1 DP z poligonu Muszaki oraz 12 DP z rejonu Wielbarka w kierunku na Grudusk i po przełamaniu oporu polskiego kontynuować natarcie przez Maków Mazowiecki na Różan. Brygada kawalerii ześrodkowana na zachód od Rozóg miała osłaniać wschodnie skrzydło walczącej armii, natarciem przez Chorzele na Przasnysz;
- wschodnie skrzydło 3 Armii ubezpieczała grupa "Brandt" w składzie dwóch brygad piechoty: Brygady Fortecznej "Goldap" (zmobilizowana z formacji fortecznych podległych RU Królewiec) oraz Brygada Forteczna "Lötzen" (zmobilizowana z oddziałów fortecznych podległych RU Giżycko), wiążąc siły polskiej SGO "Narew" na linii Pisz, Ełk i Gołdap;
- odwód dowódcy 3 Armii stanowiła 217 DP ześrodkowana w rejonie Olsztynka.
Zadaniem całego zgrupowania wschodniopruskiego było zamknięcia lewego ramienia kleszczy Grupy Armii "Północ" na Narwi i środkowej Wiśle."

Poniżej zamieszczam rozkaz dowódcy Grupy Armii Północ gen. Fedora von Bocka (podpisany przez Hzef sztabu gen. Hansa von Salmuth).

Ściśle tajne
T e l e f o n o g r a m !
Przez tajny dalekopis.
Tylko przez oficera!
Do Dowództwa 3. Armii [A.O.K.3] Morąg 31.8.39. godz. 19.45.
Odniesienie: Dowództwo Grupy Armii Północ [Heeresgruppenkommando Nord], Ia Nr 041/39 ściśle tajne
z dn. 30.8.39, Rozdział IV, Punkt 2.) -----

1.) Przekroczenie granicy i otwarcie działań wojennych w dn. 1.9. o godz. 4.45.
2.) A.O.K.3 ma natychmiast zarządzić poinformowanie Gauleitera Forstera o dniu i godzinie ataku.

Dowództwo Grupy Armii Północ Ia Nr 046/39 ściśle tajne
podpisano v. Salmuth