Malbork

Nazwa niemiecka: Marienburg

---

Po zajęciu w wyniku I rozbioru Polski Prus Królewskich, obronę Malborka Prusacy oparli na średniowiecznych fortyfikacjach krzyżackiego zamku i siedemnastowiecznych umocnieniach ziemnych zbudowanych wokół miasta i zamku przez Szwedów. Wiosną 1807 roku po zajęciu miasta oddziały francuskie zaczęły odbudowywać i unowocześniać umocnienia ziemne. Prace przerwano po zawarciu pokoju w Tylży. Jedynym wzmocnieniem starzejących się fortyfikacji była budowa w latach 1851- 57 mostu kolejowego na Nogacie i towarzyszących mu umocnień linii kolejowej: bram i wartowni mostu oraz blokhauzów powstałych z przebudowy średniowiecznych baszt.
W 1872 roku Malbork został zakwalifikowany do twierdz II rangi- co oznaczało utrzymanie lub wzmocnienie jego obronności. W roku 1889 nastąpiła kasacja twierdzy, ale już w początku lat 90-tych podjęto decyzję o budowie nowych umocnień i przesunięciu najbardziej na północ wysuniętej przeprawy w delcie Wisły bronionej w razie konfliktu zbrojnego z Tczewa do Malborka.

W latach 1899- 1903 na prawym brzegu Nogatu wzniesiono zespół fortyfikacji oddalonych ok. 4 km od miasta. W skład ich weszło: 10 dzieł piechoty, 1 punkt oporu piechoty "Piaski" (przy drodze do Elbląga) i 8 stałych baterii dział kalibru 12 i 15 cm. Artylerię uzupełniało 6 przewoźnych wieżyczek Grusona z armatą 5,3 cm ustawione parami na fortach 4b, 6 i punkcie oporu "Piaski".
Formalnie Malbork stał się twierdzą w 1910 roku.
W ramach wojennej rozbudowy w latach 1914-15 wzniesiono 4 schrony piechoty (z własną maszynownia, latryną i kuchnią), 6 schronów dla dział tradytorowych 9 cm, 9 schronów dla artylerzystów i 4 schrony amunicyjne.

IW- oznacza dzieło piechoty, B- baterie stałe dla dział 12 i 15 cm.
Występującą w literaturze baterię B3 nie znaleziono w terenie. Istnienie takowej baterii uprawdopodobnia zbudowanie schronów z nią związanych M3, A3. Być może bateria mając formę ziemną, bez obiektów betonowych, została splantowana po I wojnie światowej.
Czerwone trójkąty oznaczają schrony: piechoty (IR), dla artylerzystów (A), amunicyjne (M) oraz dla dzial polowych z obsługą (ZS).
Występujące w literaturze schrony A5a i M5a nie znaleziono w terenie. Nazwa schronów IStp E prawdopodobna nazwa 6 jednokomorowych schronów koło linii kolejowej do Małdyt.

Czerwone oznaczenia przy schronach odzwierciedlają oryginalną numerację.