Pozycja Jezior Mazurskich

Międzysojusznicza Komisja Kontroli
Podkomisja Fortyfikacji

Inwentaryzacja Twierdza Giżycko i Regionu Jezior Mazurskich

Teczka nr IV
Linia Obrony Kanału - (Kanalstellung).
Dokumenty wchodzące w skład teczki: Teksty: 4. Mapy lub plansze z rysunkami: 13.


	Strona tytułowa. (UN Archives Geneva).

Inwentaryzacja Twierdza Giżycko

Linia Obrony Kanału

Jak przedstawiono w sprawozdaniu ogólnym, ta linia obrony obejmuje 6 grup obiektów i baterii ostrzeliwujących przesmyki między jeziorami.
Jej przebieg wyznaczają jeziora: Niegocin - Boczne - Jagodne - Szymońskie - Kanał Szymoński - jezioro Szymon - Kanał Mioduński - jeziora Kotek Wielki i Tałtowisko - Kanał Tałcki - jezioro Tałty - jeziora Mikołajskie i Bełdany.
Poniżej wykaz poszczególnych elementów tworzących linię obrony.
Patrz załącznik IV/3.

Grupa Ruciane [Gruppe Rudczanny]

dzieło piechoty nr 1
dzieło piechoty nr 2
2 wieże karabinów maszynowych

Grupa Guzianka [Gruppe Guszianka]

dzieło piechoty nr 1
dzieło piechoty nr 2
dzieło piechoty nr 3
wieża karabinów maszynowych
stanowisko dla karabinów maszynowych
stanowisko dla 2 dział 5 cm
Bateria nr 1 (Karwica)
Bateria nr 2 (Nowe Guty)


	Grupay Ruciane i Guuzianka. (UN Archives Geneva).

Grupa Mikołajki [Nikolaiken]

Urządzenia obronne mostu drogowego w Mikołajkach
Urządzenia obronne mostu kolejowego w Mikołajkach


	Grupa Mikołajki. (UN Archives Geneva).

Grupa Zielony Lasek [Gruppe Grünwalde]

dzieło piechoty nr 1 (Tałty) z aneksem
dzieło piechoty nr 2 (Zielony Lasek)
dzieło piechoty nr 3 (Bartlewo)
bateria nr 1 (Bartlewo)


	Grupa Zielony Lasek. (UN Archives Geneva).

Grupa Szymonka [Gruppe Schimonken]

dzieło piechoty nr 1 (Szymonka Zachód)
dzieło piechoty nr 2 (Szymonka Wschód)
bateria nr 1 (Szymonka)
stanowisko dla 2 dział 5 cm w wieży pancernej


	Grupa Szymonka. (UN Archives Geneva).

Grupa Kula [Gruppe Kulla Brücke]

dzieło piechoty nr 1 (Kula)
bateria nr 1 (Kula)


	Grupa Kula. (UN Archives Geneva).

Poszczególne obiekty są opisane w zeszytach od A do C niniejszej teczki, a mianowicie:
Zeszyt IVA: dzieła piechoty.
Zeszyt IVB: baterie.
Zeszyt IVC: urządzenia obronne mostów, wieże karabinów maszynowych itd.

Załącznik nr IV/A

Dzieła piechoty

Dokumenty wchodzące w skład Załącznika IV/A: Tekst: 1. Plansze z rysunkami: 4.

I. Grupa Ruciane.
Dzieło piechoty nr 1 (Ruciane-Nida Zachód).
Przeznaczone dla 2 sekcji. Obiekt ziemny - 1 schron dla 40 ludzi (ściany i strop z betonu o grubości 0,80 m) - studnia z pompą. Grubość przedpiersia na czole: 6 m. Brak ławki strzeleckiej w szyi.
Zasieki z drutu o szerokości 2 m na całym obwodzie.


	Ruciane. Dzieło piechoty nr 1 (Ruciane-Nida Zachód). (UN Archives Geneva).

Dzieło piechoty nr 2 (Ruciane-Nida Wschód).
Budowa taka sama jak obiektu nr 1, z uwzględnieniem dostosowania do terenu.
(Patrz załącznik IVA/2).


	Ruciane. Dzieło piechoty nr 2 (Ruciane-Nida Wschód). (UN Archives Geneva).

II.-Grupa Guzianka.
Dzieło piechoty nr 1. (Guzianka Południe).


	Guzianka. Dzieło piechoty nr 1. (Guzianka Południe). (UN Archives Geneva).

Dzieło piechoty nr 2. (Guzianka Północ).


	Guzianka. Dzieło piechoty nr 2. (Guzianka Północ). (UN Archives Geneva).

Dzieło piechoty nr 3. (Kënigseichen).


	Guzianka. Dzieło piechoty nr 2. (Guzianka Północ). (UN Archives Geneva).

III. Grupa Mikołajki.
Brak.

IV. Grupa Zielony Lasek.
Dzieło piechoty nr 1 (Tałty).
Obiekt ten składa się z profilowanego przedpiersia dla piechoty, otwartego od tyłu (w szyi).
Na dziedzińcu betonowa wartownia dla 10 ludzi (ściany o grubości 0,80 m, strop 0,30 m). Drzwi metalowe z otworem strzelniczym. W ścianie frontowej wybity otwór wentylacyjny oraz 2 otwory strzelnicze.
Przeszkodę stanowi płot z drutu na żelaznych słupkach oraz zasieki z drutu kolczastego na drewnianych palikach, o szerokości około 5 m na froncie i flankach oraz od 1 m do 1,50 m od tyłu.
Pompa.
Obiekt posiada połączenie telefoniczne z resztą pozycji. Około 135 m na lewo od tego dzieła znajduje się odcinek okopu o długości około 10 m z, po lewej stronie, schronem zagłębionym w ziemi z blachy falistej o wymiarach od 2,95 m do 3 m, dla 8 ludzi. Brak części betonowych.


	Tałty. Dzieło piechoty nr 1. (UN Archives Geneva).

Dzieło piechoty nr 2 (Zielony Lasek).
Profilowane przedpiersie dla piechoty, otwarte od tyłu (w szyi), wyposażone w dwa drewniane schrony obserwacyjne, odporne na ostrzał szrapnelami.
Konstrukcje murowane. Grupa 5 pomieszczeń przeznaczonych na schronienie dla 2 plutonów (4 pomieszczenia dla żołnierzy, 1/2 pomieszczenia dla oficerów, 1/2 pomieszczenia na amunicję). Pomieszczenia są betonowe: ściany 0,80 m, strop 0,30 m; fasada z 2 otworami strzelniczymi na każde pomieszczenie i jednym otworem wentylacyjnym. Drzwi metalowe, każde wyposażone w otwór strzelniczy. Pomieszczenia są zaopatrzone w ławki. Ponadto istnieje podwójna nisza amunicyjna dla piechoty (beton zbrojony systemu Moniera) z metalowymi drzwiami.
Przeszkoda: jak w dziele nr 1.
Pompa i połączenie telefoniczne, jak w dziele nr 1.


	Zielony Lasek. Dzieło piechoty nr 2. (UN Archives Geneva).

Dzieło piechoty nr 3 (Barlikowo - Mioduńskie).
Przedpiersie: Profilowane dla piechoty, otwarte od tyłu (w szyi).
Konstrukcje murowane: Grupa 5 pomieszczeń analogicznych do tych w dziele nr 2. Jednakże tutaj pomieszczenia mają wymiary 4 m na 8,50 m. Są przeznaczone na schronienie dla plutonu.
Przeszkoda: jak w dziele nr 1, na lewym skrzydle przeszkoda ogranicza się do płotu z drutu.
Pompa i połączenie telefoniczne.
(Patrz załączniki IVA/3 & IV/4 & IV/5).


	Mioduńskie. Dzieło piechoty nr 3 (Barlikowo). (UN Archives Geneva).

V. - Grupa Szymonka.
Dzieło piechoty nr 1 (Szymonka Zachód).
Dzieło przeznaczone dla jednej kompanii.
Przedpiersie: profilowane dla piechoty. Dzieło jest zamknięte od tyłu (w szyi) lekkim umocnieniem.
Konstrukcje murowane: Analogiczne do dzieła nr 3.
Przeszkoda: Zasieki z drutu kolczastego o szerokości od 1 m do 1,50 m na żelaznych palikach. Brak przeszkody po lewej stronie, ponieważ ta część jest osłaniana przez dzieło nr 4.
Woda: dostarczana przez pompę.

Dzieło piechoty nr 2 (Szymonka Wschód).
Dzieło przeznaczone dla 1 kompanii. Symetryczne do poprzedniego względem drogi z Rynu do Szymonek.
(Zob. załączniki IVA/3 i IV/4).


	Szymonka. Dzieła piechoty nr 1 (Szymonka Zachód) i nr 2 (Szymonka Wschód). (UN Archives Geneva)).Powiększ mapę

VI. - Grupa Kula.
Dzieło piechoty nr 1 (Kula).
Przedpiersie: Profil dla piechoty z początkiem przedstoku. Znaczna masa ziemna tworzy przedstok od strony szyi.
Konstrukcje murowane: Analogiczne do dzieła nr 3 (z Mioduńskich).
Przeszkody: Zasieki o szerokości 5 m na froncie i skrzydłach; od 1 m do 1,50 m w szyi.
Pompa.
(Zob. załączniki IVA/3 i IV/4).


	Kula. Dzieło piechoty nr 1. (UN Archives Geneva).

Załącznik IV/B.

Baterie

Wykaz Dokumentów składających się na Załącznik IV/B Tekst 1. Tablice z Rysunkami 3.

Załącznik IVB/1.
Baterie Opis.

I.- Grupa Ruciane.
Brak.

II.- Grupa Guzianka.
Stanowisko dla dział 5 cm w wieżyczce przenośnej.
Fortyfikacja ziemna, składająca się głównie z:
1°- dwóch betonowych stanowisk ogniowych, po obu stronach których znajdują się 2 nisze amunicyjne.
2°- schronu pod wałem dla 15 ludzi o wymiarach 3 m x 4 m (Grubość ścian i stropu: 8 cm betonu). Zasieki o szerokości 2 m. Szczegółowe rozplanowanie jest analogiczne do stanowiska dla 2 dział 5 cm w Schimonken
(zobacz poniżej i załącznik IVB/4).


	Guzianka. Stanowisko dla dział 5 cm w wieżyczce przenośnej. (UN Archives Geneva).

III.- Grupa Mikołajki.
Bateria nr 1 (Karłowo).
Ta bateria ziemna, o froncie prostolinijnym, posiada:
1°- Sześć stanowisk ogniowych oddzielonych pełnymi poprzecznicami ziemnymi. Na każdym końcu 2 stanowiska dla strzelców lub obserwatorów. Poprzecznice zawierają 8 nisz amunicyjnych z cementu Moniera z metalowymi drzwiami oraz 8 nisz drewnianych.
2°- Betonową kazamatę na lewym skrzydle, składającą się z dwóch pomieszczeń, z których jedno podzielone jest na dwie części. Prawe pomieszczenie jest wyposażone w dwie strzelnice. Mury o grubości 1,50 m na całym obwodzie, 0,80 m od frontu, 1,20 m ściany działowej, 1,50 m stropu. Drzwi metalowe.
3°- Pomieszczenie z cegły z dachem z papy bitumicznej, służące jako magazyn zapalników.
4°- Dwa drewniane hangary (służące do przechowywania dział).
5°- Przeszkodę: zasieki z drutu kolczastego o szerokości 5 m na froncie i flankach.
6°- Jedna pompa.


	Mikołajki. Bateria nr 1 (Karłowo). (UN Archives Geneva).

Bateria nr 2 (Nowe Sady).
zobacz załączniki IV B/2 i IVB/3.
Układ taki sam jak w poprzedniej - z uwzględnieniem następujących modyfikacji: Front jest załamany; w lewym czole znajdują się:
1° - 6 stanowisk ogniowych.
2° - 2 stanowiska dla strzelców lub obserwatorów.
Na prawej flance:
1° - 2 stanowiska dla strzelców lub obserwatorów.
2° - schron. Przeszkodę stanowią zasieki o szerokości 6 m na froncie i skrzydła oraz płot z drutu kolczastego od strony szyi (tyłu fortyfikacji).


	Mikołajki. Bateria nr 2 (Nowe Sady). (UN Archives Geneva).

IV.- Grupa Zielony Lasek.
Bateria nr 1 (Barlikowo).
zobacz załączniki IV B/2 i IV B/3.
Ta bateria, o froncie prostolinijnym załamanym, przedstawia na lewym czole:
1°)- 6 stanowisk ogniowych oddzielonych poprzecznicami ziemnymi.
2°)- po lewej stronie 2 stanowiska dla strzelców lub obserwatorów.
3°)- w punkcie wysuniętym (narożniku): analogiczne stanowisko i 1 schron drewniany, odporny na ostrzał szrapnelami, służący jako obserwatorium. na prawym czole:
1°)- dwa stanowiska ogniowe między poprzecznicami.
2°)- dwa stanowiska dla strzelców lub obserwatorów.
Poprzecznice mieszczą w sumie dziesięć nisz amunicyjnych z cementu Moniera z metalowymi drzwiami oraz cztery nisze drewniane.
Ponadto zauważa się: 1°)- kazamatę betonową z tyłu i na lewo od narożnika frontu baterii, zorganizowaną tak, jak opisano powyżej w przypadku baterii z grupy Mikołajki.
2°)- magazyn zapalników.
3°)- Dwa hangary.
4°)- jedną pompę.
Przeszkodę stanowią niskie zasieki z drutu kolczastego na drewnianych palikach, o szerokości 5 m na froncie i flankach, oraz wysokie zasieki o szerokości 1 m na palikach metalowych; od strony szyi płot z drutu kolczastego całkowicie otacza dzieło.
Uwaga. Bateria ta była w czasie wojny sukcesywnie uzbrajana w działa 9 cm i 10 cm.


	Barlikowo. Bateria nr 1. (UN Archives Geneva).

V.- Grupa Szymonka.
Bateria nr 1 (Szymonka).
zobacz załączniki IV B/2 i IV B/3.
Narys łamany, 6 dział na jednym czole, 2 działa na drugim. Organizacja analogiczna do baterii nr 3. Poprzecznice zawierają 11 nisz betonowych, 9 nisz drewnianych. W załamaniu narysu znajduje się drewniany schron obserwacyjny. Schrony i lekkie budynki jak w baterii nr 3.
Przeszkoda: Zasieki o szerokości 5 m na froncie, od 1 m do 1,50 m w pozostałych miejscach.
Pompa.


	Szymonka. Bateria nr 1. (UN Archives Geneva).

Stanowisko dla 2 dział 5 cm w wieżyczce przenośnej (Szymonka).
zobacz załącznik IV B/4.
Bateria ta jest dziełem ziemnym składającym się głównie z:
1°)- dwóch stanowisk ogniowych posiadających okładzinę z betonu o grubości 0,50 m i wyposażonych każde w 2 nisze amunicyjne z metalowymi drzwiami.
2°)- betonowego schronu o wymiarach 2,90 m x 2,90 m, ściany 0,80 m, strop 0,50 m, na lewym skrzydle.
3°)- Zasieków na palikach żelaznych o szerokości 5 m na froncie i flance. Wieżyczki nie są zamontowane.


	Szymonka. Stanowisko dla 2 dział 5 cm w wieżyczce przenośnej. (UN Archives Geneva).

VI.- Grupa Kula.
Bateria nr 2 (Kula).
zobacz załączniki IVB/2 i IV B/3.
Narys łamany, symetryczny w osi, kazamata betonowa typu ogólnego. Po obu stronach stanowisko dla 6 dział i 2 stanowiska dla strzelców i obserwatorów, w każdym ramieniu 7 nisz betonowych i 6 nisz drewnianych.
Jeden budynek naziemny, w osi, za schronem.
Przeszkoda.- zasieki o szerokości 1,50 m na całym obwodzie.
Pompa.
Uwaga. Na lewo i z tyłu baterii zachowały się roboty ziemne baterii mobilizacyjnej na 6 dział. Z tyłu i po prawej stronie okopy komunikacyjne i okopy piechoty; dzieła te nie mają charakteru fortyfikacji stałych.


	Kula. Bateria nr 2. (UN Archives Geneva).

Załącznik IV/C.

Obiekty Różne

Lista dokumentów wchodzących w skład Załącznika IV/C: Tekst: 1. Tablice z rysunkami: 6.

Załącznik IVc/1.
Obiekty Różne
I.- Grupa Ruciane.
Patrz załącznik IVc/2

Wieże dla karabinów maszynowych nr 1 i 2.
Wieża betonowa, której mury mają 1,20 m grubości. Wymiary wewnętrzne 6 m x 3 m. 4 kondygnacje: 1 pierwszy poziom podziemny, całkowicie wkopany w ziemię. 1 drugi poziom podziemny, wkopany w ziemię na połowie swojego obwodu. 1 parter. 1 otwarty taras. Płyta stropowa ma 0,50 m grubości. Stanowi ona podłogę górnego tarasu i jest zwieńczona niskim murem z blankami. Parter obejmuje na ścianie przeciwległej do drzwi i na jej ścianach bocznych sześć ambrazur dla karabinów maszynowych, przy czym podstawa broni jest na stałe wmurowana, a ambrazura zamykana stalową okiennicą. Strzelnice karabinowe są wykonane na parterze, w ścianie, w której znajdują się drzwi, oraz w pośredniej kondygnacji podziemnej na ścianie czołowej i ścianach bocznych niezagłębionych w ziemi. Wejście do wieży jest chronione przez przedsionek, zaopatrzony w kratę, a cała budowla jest otoczona zasiekami o szerokości 5 m.

II.- Grupa Guzianka.
Patrz załącznik IVc/3.

Stanowisko dla karabinów maszynowych.
Obiekt ziemny składający się głównie z: centralnego schronu pod przedpiersiem wału na 15 ludzi o wymiarach 3 m x 4 m (grubość ścian i stropu 80 cm betonu), po obu stronach którego znajdują się 12-metrowe odcinki przedpiersia obłożone deskami.
Zasieki o szerokości 2 m otaczają obiekt.

Wieża dla karabinów maszynowych.
Patrz wieże grupy Ruciane

III.- Grupa Mikołajki.
System zabezpieczeń mostów w Mikołajkach.

a)- Most kolejowy.
System zabezpieczeń mostu kolejowego obejmuje na brzegu zachodnim:
1°)- 2 betonowe blokhauzy z otworami strzelniczymi, otoczone zasiekami z drutu kolczastego o szerokości 5 m.
2°)- ceglane latryny.
na brzegu wschodnim:
patrz załączniki IV C/6 i IV C/7.
1°)- krata forteczna.
2°)- dwie budki dla strzelców.
3°)- schron z blachy falistej, pod nasypem.

b)- Most drogowy.
(Uwaga: Most ten, zniszczony podczas natarcia Rosjan w 1914 r., był w trakcie odbudowy podczas wizyty pod koniec czerwca 1920 r.). Częściowo odbudowany system zabezpieczeń obejmuje:
na brzegu zachodnim: 1 podwójny, dwukondygnacyjny blokhauz, połączony klapą z żelazną drabiną; dostęp na piętro zapewnia żelazna kładka, wychodząca z jezdni mostu. na brzegu wschodnim: patrz załączniki IV C/4 i IV C/5. 1°)- podwójna budka dla strzelców po obu stronach mostu.
2°)- blokhauz urządzony we wschodnim przyczółku mostu, zamknięty od strony północnej żelaznymi drzwiami wychodzącymi na mały plac ziemny, skąd jest dostęp do odpowiedniej budki za pomocą żelaznych schodów. W momencie wizyty, brak jakichkolwiek zasieków z drutu kolczastego i krat. Według uzyskanych informacji, te elementy, które istniały przed zniszczeniem mostu, miały zostać ponownie zamontowane po ukończeniu budowy nowego mostu.

IV.- Grupa Zielony Lasek.
Brak.

V.- Grupa Szymonka
Brak.

VI.- Grupa Kula.
Stanowisko telefoniczne Kula. - Wkopany w ziemię betonowy schron: 2 pomieszczenia, drzwi i okna zaopatrzone w potężne metalowe pancerze. Jedno z pomieszczeń przeznaczone jest na centralę telefoniczną. Dochodzą do niego liczne kable.

VII.- Przeszkoda zorganizowana dotycząca kilku grup.
Brzeg kanału po stronie obiektów jest ufortyfikowany za pomocą płotów lub zasieków z drutu kolczastego, a mianowicie:

a)- od jeziora Tałty) do jeziora Tałtowisko, 2 rzędy płotu z drutu kolczastego na żelaznych słupkach. Most w pobliżu obiektu nr 1 jest zaopatrzony w 2 kraty forteczne.

b)- od jeziora Tałtowisko do jeziora Kotek Wielki, zasieki o szerokości 5 m na drewnianych słupkach.

c)- od jeziora Kotek Wielki do jeziora Szymon, 3 rzędy płotu z drutu kolczastego na żelaznych słupkach.

d)- od jeziora Szymon do jeziora Szymońskie, zasieki z 3 rzędów drutu kolczastego. (2 rzędy na słupkach żelaznych, 1 rząd na słupkach drewnianych).

Mazury