Mazury

Książka pochodzi z moich zbiorów i w papierze stoi na mojej półce, ale można ją kupić od kilku lat w formie replintu.
Uwspółcześniłem pisownię i nazwy miejscowe.

mjr. Karol Kleczke i mjr. Władysław Wyszyński
Fortyfikacja Stała

Warszawa - 1937. 
Wojskowy Instytut Naukowo-Oświatowy

---

Wykorzystanie terenu dla celów fortyfikacji.

Przeszkody leśne.

W każdym razie, niezależnie od taktycznego pomysłu obrony (który zresztą ma gotowe wzory w leśnych umocnieniach polowych z czasu wojny światowej albo w linii leśnej stałych fortyfikacji wschodnio-pruskich), trzeba powiedzieć, że zawsze, a dziś może specjalnie, las jest ważnym czynnikiem obrony, szczególnie dla krajów nizinnych, nie posiadających innych silniejszych przeszkód na granicy.

Widzieliśmy, że w dzisiejszym planie obrony Francji duż W fortyfikacjach jezior mazurskich należy rozróżnić dwa odcinki - odcinek południowy, tj. fortyfikacje leśne i właściwe fortyfikacje linii jezior, stanowiące odcinek północny (ryc. 48).

---

	Rys.48. Fortyfikacje wschodnio-pruskie.

---

Fortyfikacje leśne (ryc. 35, 36 i 37) składają się z linii blokhauzów (ceglanych), rozmieszczonych linearnie w odstępach około 1 kilometra.
Przed blokhauzami, w przesiece o szerokości około 20 metrów, rozpięta jest sieć kolczasta. Obrona ta jest więc technicznie bardzo słaba, obliczona ona była zasadniczo na masy kawalerii rosyjskiej.

---

	Rys.35. Umocnienia leśne w Prusach Wschodnich.

---

	Rys.36. Sposób rozbudowy obrony leśnej.

---

	Rys.37. Blokhauz obronie leśnej.

---

Dużą uwagę zwrócono na łączność. Poza linią blokhauzów ciągnie się sieć telefoniczna i linia schronów (baraków) dla stacji telefonicznych. Oczywiście fortyfikacje te były tylko szkieletem, który umożliwiał rozbudowę w czasie wojny.

Inny charakter noszą właściwe fortyfikacje jezior. Od Rucianego na północ aż do Węgorapy (ryc. 48, 38 i 39) ciągnie się łańcuch jezior, które połączone są przy pomocy kanałów i tworzą w ten sposób nieprzerwaną przeszkodę. Na tym odcinku obrona skupia się głównie na mostach, przecinających kanały biegnące po przesmykach między jeziorami (ryc. 38). Obronę tych przepraw zapewniają lunety, czyli odcinki wałów ziemnych ze stanowiskiem dla strzelców, osłaniające schron dla piechoty. Obrona jest wzmocniona czasem przy pomocy dział 57 mm w przewożonych kopułach pancernych.

---

	Rys.38. Umocnienia jezior mazurskich.

---

	Rys.38. Blokhauzy dla obrony mostów.

---

Przy niektórych mostach znajdują się 3 piętrowe blokhauzy betonowe (ryc. 39). Ciągłość obrony tej linii wodnej dają rozrzucone wzdłuż niej ziemne otwarte stanowiska artyleryjskie. Szczególnie silnie broniona jest tylko ważna przeprawa w Giżycku przy pomocy fortu Boyen.
Te słabe fortyfikacje, będące tylko uzupełnieniem naturalnych przeszkód terenowych, umożliwiały Niemcom wielką ekonomię sił. Mianowicie do obrony całego odcinka jezior przewidziana była jedna tylko dywizja piechoty.

Ponieważ zalesienie terenów nie wymaga osobnych obciążeń budżetu wojskowego, gdyż leży zwykle w interesie ogólnopaństwowym (np. w Polsce stan zalesienia, wynoszący około 21% powierzchni, stoi na granicy minimalnych potrzeb kraju ze względów gospodarczych i klimatycznych), można poprzez odpowiednią politykę leśną wspierać zalesianie tam, gdzie jest to wskazane ze względów strategicznych, i odwrotnie - usuwać lasy z miejsc, w których są one z tych powodów niepożądane.