Powiśle, Górne Prusy, Pojezierze Iławskie

Choć doniesienie polskiego agenta z 1930 r. o budowie 3 fortów i 3 schronów przy drodze Kwidzyn - Prabuty zostało szybko zdezawuowane, to jeszcze w roku 1931 wysyłano innych wywiadowców dla znalezienia fortyfikacji w tym rejonie.

W roku 1931 agent odkrył 4 schrony w lesie pod Lubnowami Wielkimi (Patrz -> Artykuł, W poszukiwaniu Pozycji Dzierzgońskiej i Źródła, Dokument nr1). Ślady po 7 ziemiankach w postaci dołów istnieją do dziś.

W roku 1931 agent donosił o budowie dwóch schronów na wschód od Lubawy (Patrz info9): w Wygodzie (z opisu wygląda na ceglaną piwnicę) i koło Zajączkowa. Schron w lesie na południowy - wschód od Zajączkowa agent opisywał jako o konstrukcji betonowo - żelaznej. Na tej górze zachował się duży, prostokątny wykop, wyglądający jak pozostałość po ziemiance, być może dwuizbowej opartej o blachę falistą z dwoma rowami dobiegowymi lub wejściami od tyłu. W Wygodzie zachowały się wolnostojące piwniczki koło domów, prawdopodobnie o jednej z nich meldował agent.

Także w 1931 r. schron na wschód od Gardei meldowali dwaj nieznający się agenci (Patrz info10). Domniemane położenia schronu (ziemanki?) znajduje się na mapie poniżej. Lokalizacja 1a wyeliminowana, współczesne wykopy. Lokalizacja 1b też wyeliminowana, aktualnie okrągła dziura o średnicy ok. 5m i głębokości ok. 1m. Mało prawdopodobne by była to kiedyś ziemianka. Weryfikacja negatywna.

W raportach polskiego wywiadu z lat 1934-35 pojawiają się ciekawe linie fortyfikacji niemieckich, na których według "wiarygodnych" dla II Oddziału polskiego Sztabu Generalnego agentów znajdowało dziesiątki "betonowych" schronów. Dla opisywanego terenu pojawiają się (nazwy moje) Pozycje Sztumsko - Kwidzyńsko - Kisielicka i Samborsko - Ostródzka. Jako mądrala w 2024 r., z dziewięciesioletniej perspektywy mówię, ha, ha! Jako oficer polskiego wywiadu w połowie lat 30. XX w., w obliczu wzrostu potęgi i nakładów na zbrojenia nazistowskich Niemiec, byłbym bardzo zaniepokojony. Dla mnie temat wyraźnej gry operacyjnej Abwery jest rozwojowy, być może po zebraniu większej ilości materiałów opublikuję na tej stronie następny post.

W teczce "Gra wojenna Prusy Wschodnie 1938" (patrz -> wwii.germandocsinrussia.org) zawierającej niemieckie dokumenty przygotowujące grę sztabową/manewry, które odbyły się w połowie roku 1938, znajduje się dokument podający przegląd i stan rozbudowy fortyfikacji w Prusach Wschodnich jako aktywa strony broniącej się w tej grze - Niebieskiej. Poniżej przedstawiam skrót tego dokumentu, z rozwinięciem pozycji z zachodniej części Prus Wschodnich. Dokument był wyjaśnieniem do mapy fortyfikacji w formie oleaty, kalki z nadrukiem do nakładania na mapę 300k. Niestety na oleatę naniesiono tylko 5 miast jako jedyne punkty charakterystyczne, kalibracja jej jest trudna. Poniżej przedstawiam efekt nałożenia oleaty na mapę topograficzną. To trzecia próba z której jestem dość zadowolony, ale oczywiście przebieg pozycji należy traktować tylko jako orientacyjny.

Dokument z 22.10.1937 r. opisuje plan rozmieszczenia i budowy niemieckich pozycji obronnych w Prusach Wschodnich. Wyróżniono trzy typy pozycji: uzbrojeniowe (stałe), mobilizacyjne (uruchamiane po ogłoszeniu mobilizacji) oraz uzupełniające (rozpoznane, ale jeszcze niebudowane). Wymieniono m.in. Pozycję Lidzbarską, Giżycki Rejon Umocniony, pozycje w rejonie Dzierzgonia, Olsztynka, Mrągowa, Orzysza, Gołdapi oraz wzdłuż Kanału Mazurskiego. Wspomniano też o dawnych pozycjach granicznych, które zarzucono. Do prac budowlanych przewidziano około 67 000 ludzi, w tym całe siły R.A.D. z Prus Wschodnich.

Ciekawe są naniesione linie pozycji, które nie powstały i o których nie mam innych informacji. Na opisywanym terenie to Pozycja pośrednia kanał Elbląski - Morąg - Barczewo.

Formy i stopnie rozbudowy niemieckich pozycji obronnych w 2. połowie lat 30. XX w. opisano -> tu

Dowództwo Generalne 1. Korpus Armijnego (Okręg wojskowy I) Oddz. Saperów
Nr 496/37 g. K. Królewiec Prusy, 22 października 1937 r.
Objaśnienia do mapy: Pozycje w Prusach Wschodnich 1 : 300 000.

A) Pozycje uzbrojeniowe [Armierungsstellungen] (pozycje z częściowo stałym rozbudową, zasiekami i przeszkodami przeciwpancernymi).
1.) Pozycja Lidzbarska [Heilsberg-Stellung].
2.) Giżycki Rejon Umoniony [Befestigungen bei Lötzen].

B.) Pozycje mobilizacyjne [Mobilmachungsstellungen] (pozycje, które są budowane tylko w przypadku ogłoszenia mobilizacji).
Ich budowa jest szczegółowo rozpoznana w czasie pokoju i określony harmonogram rozbudowy; kierownicy zespołów budowlanych są określeni. Niektóre zapory wodne są przygotowane. Oddziały budowlane są przydzielone; większość z R.A.D. Wstępne prace mobilizacyjne są przeprowadzane przez I. Inspekcji Fortecznej [Festungs-Inspektion I] lub 1. Sztabowi Saperów Fortecznych [Festungs - Pionierstäbe 1]. Materiały budowlane i narzędzia magazynowane są w szopach wzdłuż pozycji.
1) Pozycja Dzierzgońska [Christburg Stellung].
Łączy się z niziną Elbląską i jeziorem Drużno, a jej lewe skrzydło znajduje się nad jeziorem Drwęckim w pobliżu Ostródy. Nizina Elbląska może zostać zalana. Planowana jest stała rozbudowa, data nie jest jeszcze określona.
2) Pozycja Olsztynecka [Hohenstein Stellung].
Najważniejsza z pozycji mobilizacyjnych. Zaczyna się nad jeziorem Szeląg, wykorzystuje dolinę Drwęcy do jeziora Mielno, prowadzi z Jadamowo do południowo-zachodniego krańca jeziora Omulew, a stamtąd na północny wschód do jeziora Serwent na północny zachód od Pasymia.
Obecnie rozważa się rozbudowanie najważniejszych taktycznie odcinków w 1938 r. przez 4 Bataliony Pionierów i R.A.D. w terenie, ponieważ nie można oczekiwać stałej rozbudowy w najbliższej przyszłości z powodu braku stali. Odpowiedni wniosek został złożony do O.K.H.

C.) Pozycje uzupełniające [Ergänzungsstellungen] (pozycje, które są jedynie rozpoznawane i mają powstać wedłog harmonogramu, ale matwriały nie zostały przydzielone).
Są to pozycje pomocnicze Generalnego Dowództwa I. Korpusu Armijnego w celu wypełnienia luk między pozycjami uzbrojeniowymi i mobilizacyjnymi. Wojska budowlane są przydzielone tylko w ograniczonym zakresie.
1.) Pozycja Biskupiec - Mrągowo [Bischofsburg - Sensburg Stellung].
2.) Pozycja Orzysz - Stare Juchy [Arys - Jucha Stellung].
3.) Pozycja Gołdap - Rominty [Goldap - Rominte Stellung].
4.) Pozycja kanału Mazurskiego [Masurischer Kanal].

D.) Dawne pozycje graniczne [Ehemalige Grenz-Stellungen], które zostały opuszczone na rozkaz O.K.H., ale które zachowają pewne znaczenie w przyszłości. Ponieważ w Prusach Wschodnich nie było wystarczającej liczby żołnierzy, stare pozycje obrony granicznej musiały zostać opuszczone na rozkaz O.K.H., ponieważ ich front był zbyt długi. Zachowały się stare, ale niekompletne harmonogramy budowy. Brak materiałów.
1.) Szczycieńska Pozycja Leśna [Ortelsburger Waldstellung].
2.) Pozycja pośrednia kanał Elbląski - Morąg - Barczewo [Zwischenstellung Oberländer Kanal - Mohrungen - Wartenburg] - tylko rozpoznana, bez harmonogramu budowy. Po zaplanowaniu Pozycji Dzierżgońskiej i Olsztyneckiej zbędna.
3.) Pozycja Węgrołapa - Wielkie Błota [Angerapp - Moosburch-Stellung].

Oddziały budowlane .
W przypadku mobilizacji, do budowy pozycji dostępne będą następujące jednostki:
Sztaby budowlane, 35 batalionów budowlanych, 70 kolumn konnych, 18 kompanii budowy dróg łącznie około 67 000 ludzi, w tym cała R.A.D. Prus Wschodnich.

Załącznik: 1 mapa 1:300000
W imieniu Naczelnego Dowództwa Szef Sztabu Generalnego I.
I.A.
/-Wagner/