Dla tarasowania drogi można użyć przeszkody podanej na rys. 248; ulice można przegradzać według rys. 249.

Niemcy używali ruchomych barjer metalowych.

Nie chcąc przerywać komunikacji, można stosować t. zw. „pułapki na czołgi"; będą to głębokie rowy o ścianach stromych, pokryte pomostem wytrzymującym obciążenie do 4 t.

Niemcy używali również jako przeszkody linji bloków żelbetowych o wysokości 2 1/2 m. i przekroju 1,75 x 1,75 m2. Bloki te odległe od siebie na 15 m. były połączone kablem metalowym wpuszczonym wewnątrz o średnicy do 15 cm. Przeszkody takie były maskowane specjalnemi zasłonami na rusztowaniach.

Miny stosuje się albo oddzielnie, albo pod postacią pól minowych.

Miny oddzielne mogą być nadziemne, na powierzchni ziemi, i płytko lub głęboko wkopane.

Miny nadziemne działają siłą eksplozji i częściowo odłamkami. Muszą być zamaskowane i działają na żądanie. Zapalniki i przyrządy do zapalania należy zakładać w ostatniej chwili.

Miny na powierzchni ziemi wymagają mało roboty, powinny być tak urządzone, by zagłębianie ich w ziemię powodowało bez­warunkowo eksplozję. Miny płytko zakopane działają pod ciśnieniem większych ciężarów.

Wykorzystuje się tu pociski, które nie wybuchły. Miny takie należy starannie zamaskować. Rys. 250 przedstawia taką minę, rys. 251—sposób zapalenia miny.

Miny zakopane głęboko mają za zadanie dokonać uszko­dzeń poważnych. Mogą się zapalać na żądanie, choć przeważnie stosuje się automatyczne.

Pól minowych można używać jako dopełnienia innych przeszkód, oczywiście nie tam, gdzie jest obawa ognia artylerji.

Środki ostrożności i sposoby zapalania zostały podane w kursie, w dziale przeszkód; nie należy zaniedbać szczelnego opakowania ładunków ze względu na wilgoć; zapalanie zapo­mocą elektryczności ze względu na długi czas trwania samych pól minowych nie zawsze jest wskazane.

Miny takie winny być ułożone w szachownicę lub w piłę, by czołgi nie mogły ich wyminąć.

Skuteczną przeszkodą, szczególnie w terenie nie przepusz­czającym wody, będą 30 m-wej szerokości pola lejów zawczasu przygotowane: można je stworzyć, zakładając ładunki lub bomby niewybuchłe na odległości około 10 m. Przeszkoda ta wymaga mniej materjału wybuchowego niż pola minowe i jest niezawo­dną, podczas gdy miny mogą zawieść.

Przeszkody te służą jako dopełnienie innych, są niedopusz­czalne tam, gdzie jest obawa ognia artyleryjskiego, są bardzo kosztowne i niepewne. Dlatego też mają one małe zastosowanie i są używane jedynie dla ochrony granic, składów, stacyj kolejo­wych, mostów. Dla spowodowania śmierci różnica napięcia między siecią a ziemią nie powinna być niższą od 1000 volt. Na zabicie jednego człowieka należy liczyć 30 — 50 miliamperów.

W przeszkodach elektrycznych należy odróżniać instalację na pozycji i źródła energji elektrycznej.

Instalacja na pozycji składa się z sieci pionowej lub pozio­mej, rozpiętej na specjalnych kołkach z izolatorami lub na izo­latorach, wkręcanych w drzewa. O ile sieć jest pionowa, wów­czas rysunek jej tok jest skombinowany, żeby zerwanie się gór­nych drutów nie powodowało opadnięcia sieci (rys. 252).

Sieć pozioma jest łatwiejsza do instalacji, natomiast trudniej zabezpieczyć ją od kontaktu z ziemią. Bywa ona w postaci od-

Dla zwiększenia szerokości pasa przeszkód można wysuwać wprzód na 50 — 100 m. oddzielne wąsy, jak wskazuje rys. 253.

10 km. przeszkód (przewozi się je na 60 wozach) może za­łożyć 12 instruktorów i 100 robotników w ciągu 2 — 3 dni.

Energji elektrycznej dostarcza elektrownia (jedna na 10 km. przeszkód o sile 18 KVA). Prąd początkowo o niższem napięciu zostaje przetworzony przez transformator. Używa się prądu zmien­nego o częstości f = około 60. Specjalny przerywacz ma za za-

danie przy danej sile źródła rozszerzyć jego promień działania dosyłając prąd okresowo.

Podział całego frontu na odcinki 200 — 300 m., automaty cznie wyłączające się, wybór kabli, wreszcie sposób uziemnienia— mają za zadanie zaradzić ewentualnemu kontaktowi z ziemie wskutek niepogody czy też uszkodzenia sieci i podtrzymać stale dość wysokie napięcie.

O ile warunki terenu są odpowiednie, zalewy będą jedną z najtańszych sztucznych przeszkód. Mogą one nie być flankowane i niewielki oddział wystarczy dla ich obrony i zapobieżenia wszelkim próbom przeprawy; z drugiej jednak strony nieprzyjaciel również może nie obawiać się natarcia na odcinku zalanym. Zalew jest spowodowany zatamowaniem biegu rzeki, lub też spuszczeniem wód z kanałów do nizin okolicznych. Zalew staje się rzeczywiście przeszkodą, gdy głębokość jego dochodzi do 1.80 m. W pewnych wypadkach moczary do 1 m., a nawet 1/2 m. mogą się stać przeszkodą, o ile są poprzerzynane niewidocznemi rowami.

Zalewy sztuczne bywają równolegle do frontu i sta­nowią wówczas poważną przeszkodę, wymagają natomiast specjalnego ubezpieczenia tamy, oraz promieniste, które stanowią mniejszą przeszkodę, dzielą front nieprzyjacielski na odcinki, przez co utrudniają łączność ale zarazem ubezpieczają jego skrzydła.

Rys. 254 daje pojęcie o organizowaniu zalewu.

Projekt zalewów zawiera:

1. Studjum przedwstępne mapy.

2. Rozpoznanie w terenie.

3. Projekt właściwy.

Studjum przedwstępne mapy ma za zadanie, opie­rając się na założeniach taktycznych, określić: czy i w jakich granicach jest pożądany zalew, jaki obszar może on zająć i jakie pociągnie koszta za sobą, jednem słowem będzie to w ogólnych zarysach projekt teoretyczny, który dostarczy zarazem wskazówek, jak prowadzić rozpoznanie w terenie.

Rozpoznanie w terenie ma za zadanie zebrać na miejscu wszelkie dane potrzebne do projektu, a więc: profil rzeki lub kanału, grunt, spadek brzegów, szybkość prądu, istniejące mo­sty, groble, szluzy, miejsca projektowanych tam i grobli i t. d.

Dla projektu jest ważną średnia szybkość prądu—V. Określając za pomocą pływaka (butelka do 3/4 napełniona wodą, zanurzona nie więcej niż 0,30 m. i puszczona z prądem) szybkość na po­wierzchni — v, możemy przyjąć:

Powierzchnię przekroju rzeki określa się sondowaniem, według formuły:

gdzie Pn są głębokości brane co A metrów.

Ilość wody, która przepływa przez płaszczyznę pionową w ciągu 1 sekundy:

Szybkość na powierzchni — v, by uniknąć podmywania, nie powinna przekraczać 0,15 m/sek. dla ziemi błotnistej, 0,60 m/sek. dla grubego piasku i 1,22 m/sek. dla żwiru.

Projekt właściwy zawiera wszelkie wyliczenia i pro­jekty robót

Przedewszystkiem należy obliczyć pojemność terenu podda­nego zalewowi.

Dla przybliżonych obliczeń dzielimy dany teren na części, określamy powierzchnię i średnią głębokość każdej części. Suma poszczególnych iloczynów da żądaną objętość.

Bardziej dokładne obliczenia odbywają się według formuł.

Czas potrzebny dla zalania oblicza się według formuły:

gdzie W — pojemność terenu,

         D — wpływ wody w m3.,

         t0 — straty wskutek przesiąkania przez grunt, wyrażone w je­dnostkach czasu (znajdowane eksperymentalnie).

Przy dokładnych obliczeniach należy uwzględniać formuły hydrauliki i dokładnie obliczać wodę, przybyłą przez szluzy i upu­sty i wodę odpływającą i przesiąkającą przez grunt.

Przy projektowaniu i nadewszystko wykonaniu tam, grobli i szluz, należy dążyć do szczelności danego objektu, najmniej-

Wysokość objektu wynosi (rys. 255):

gdzie h — wysokość tamy w dole rzeki, 1 — odległość między tamami, 1/n — spadek rzeki, a — głębokość rzeki u górnej tamy (we­wnętrzna), A — zwysoczenie dolnej tamy nad poziomem wody.

Długość tamy określa się szerokością zalewu.

W wypadkach polowych tamy i groble nie przekraczają wysokości 4 m. z tern, że ich górna krawędź znajduje się 0,70 m. nad wodą.

Tamy i groble powinny być zaopatrzone w upusty lub szluzy dla regulowania napływu wody. Jako tamy mogą służyć

W pewnych wypadkach buduje się kilka tam i utrzymuje się stopniowe podwyższenie poziomu wody.

Wszelkie objekty zalewów powinny być zabezpieczone od zniszczenia przez oddziały wojsk nieprzyjacielskich.

Rys. 256 przedstawia groblę z worków z ziemią wraz ze szczegółami technicznego wykonania (rys. 257).

Rys. 258 i 259 — tamy z ziemi i drzewa.

Rys. 260 — upust w grobli faszynowej. Upust wody mo­że być dokonany przy pomocy ruchomych szluz i stawideł (rys. 261).

W razie zatrzymania się oddziału pod ogniem poszczególni strzelcy starają się jaknajprędzej „wróść" w teren. W tym celu wykopują małą łopatką wnęki strzeleckie, przystosowując i wy­korzystując objekty lokalne (pnie, kamienie, rowy przydrożne i t. p.) (rys. 262 i 263).

Wnęki strzeleckie nie dają żadnej ochrony, mają jednak moralne znaczenie, stwarzając pozór ukrycia. Wnęki rozbudo­wuje się następnie w doły: wysokość strzelecka 1 metr pozwala strzelać — klęcząc, wysokość 1.30 m. — stojąc.

Każdy strzelec powinien przedewszystkiem pamiętać, że dół ten jest stanowiskiem strzeleckiem, musi przeto posiadać należytą obronę czołową i łączność ogniową z sąsiadami (obronę flanko­wą). Następną troską strzelca będzie nawiązanie łączności z są­siadami — rozbudowywanie poszczególnych dołów w linję ciągłą.

W tym czasie oddziały stojące w odwodzie kompanijnym czy bataljonowym, tworząc podobne stanowiska dla siebie, dążą jedno­cześnie do nawiązania kontaktu z czołem, wykopując prostopadłe. Powstaje sieć równoległych i prostopadłych i w ten sposób teren jest opanowany.