— 91 —
105. Do manewrowania środkami ogniowymi i ruchu wzdłuż frontu kopie się rowy ciągłe rozmieszczone tak, ażeby można było dobrze obserwować i ostrzeliwać przedpole przed ni-
 |
Rys. 65. Przykładowy schemat rowów ciągłych i łącznikowych. |
mi. Rowy odrazu przystosowuje się do obrony; w tym celu buduje się w nich wysunięte, albo przylegające doły strzeleckie i stanowi-ska dla strzelców, fizylierów, obsługi karabinów maszynowych, moździerzy i dział ppancernych.
— 92 —
 |
Rys. 66. Rowy łącznikowe. A - do czołgania się, B - do posuwania się w pozycji pochylonej, C - o pełnym profilu. Czas na wykopanie 1 m bież. rowu łącznikowego przez 1 strzelca łopatą saperską: do czołgania się - 30 minut, do posuwania się w pozycji pochylonej - 45 minut. o pełnym profilu - 1 godzina. |
— 93 —
Rowy łącznikowe do tyłu kopie się tam, gdzie trudno je zauważyć nieprzyjacielowi (rys. 65), za wzniesieniami i lasami, w krzakach i między budynkami. Rowy łącznikowe do tyłu przystosowuje się również do prowadzenia ognia.
 |
Rys. 67. Narysy rowów łącznikowych. A - w piłę. B - wężowy, C - łamany. |
106. Rowy łącznikowe nie tylko maskują posuwających się w nich strzelców, lecz i chronią ich od ognia lotnictwa i czołgów nieprzyjaciela. Rów łącznikowy wygląda jak wąski rów z nasypami po bokach. W zależności od czasu rowy łącznikowe kopie się do czołgania, do posuwania się w pochylonej pozycji i o pełnym profilu (rys. 66).
— 94 —
107. Głębokość rowu łącznikowego do czołgania się nie może być mniejsza niż 60 cm do posuwania się w pozycji pochylonej - 110 cm, o pełnym profilu - 150 cm. Szerokość dna rowu o pełnym profilu wynosi 30 - 40 cm, wysokość przedpiersia 30 - 40 cm.
Rów łącznikowy gniazda ogniowego CKM powinien być szerszy; szerokość dna powinna wynosić 75 cm, by można było przewozić CKM nie zdejmując go z podstawy.
 |
Rys. 68. Mijanki w rowie łącznikowym- A, B - poszerzenia, C - ślepa odnoga. |
108. Ażeby rów łącznikowy lepiej ukrywał od obserwacji i ognia nieprzyjaciela, należy kopać go nie w równej linii, lecz z zagięciami, z załamaniami lub wężem (rys. 67), przy czvm u góry powinien być możliwie wąski, a ściany rowu zależnie od gruntu możliwie strome. Długość prostego odcinka rowu łącznikwego 8-12 m. W rejonie gniazd ogniowych CKM i punktów dowodzenia rowy łącznikowe należy
— 95 —
dokładnie maskować i przykrywać stropami chroniącymi od pocisków i odłamków.
Do mijania się przy ruchu dwustronnym w rowach łącznikowych robi się co 20 - 40 m mijanki, ślepe odnogi lub poszerzenia (rys. 68).
 |
Rys. 69. Przystosowanie rowów do obrony wewnętrznej przez budowę trawersów. |
109. Rowy ciągłe i rowy łącznikowe przystosowywać do obrony wewnętrznej, ażeby nieprzyjaciel po ewentualnym wdarciu się nie mógł ich wykorzystać. W tym celu w rowach, w miejscach wskazanych przez dowódcę plutonu buduje się trawersy (rys. 69).
— 96 —
Około trawersów, na przedpiersiu rowu łącznikowego, należy mieć przygotowane kozły kolczaste lub 2 - 3 związane jeże, ażeby w chwili potrzebnej można je było szybko zrzucić na dno rowu i zagrodzić go.
 |
Rys. 70. Kopanie sapy. A - sposób kopania, B - sapa pojedyncza, C - sapa podwójna. |
Podejście do trawersów ostrzeliwać z naj-bliższych rowów lub przystosowanych do obrony rowów łącznikowych, aby nieprzyjaciel nie mógł podejść do nich i zarzucić z góry granatami.
110. Wytyczenie rowów polega na wyznaczeniu w terenie ich kierunków i kątów zała-
— 97 —
mania. Trasowanie i dalsza kolejność pracy taka sama jak przy budowie stanowisk ogniowych.
Z dala od nieprzyjaciela rowy kopie się od-razu do potrzebnej głębokości.
111. Celem podejścia do nieprzyjaciela pod silnym ogniem rowy łącznikowe kopać nie wychodząc na powierzchnię ziemi. Takie rowy łącznikowe nazywają się sapami, a sam sposób wykonania ich - sposobem sapowym albo sapą (rys. 70).
Strzelec, stojąc na dnie rowu, kopie ziemię przed sobą i wyrzuca ją do przodu i na boki skąd możliwy jest ogień nieprzyjaciela. Przy wyrzucaniu ziemi w jedną stronę - sapę nazywa się pojedyńczą, a w obie strony - podwójną. Ażeby sapy nie można było ostrzelać ogniem podłużnym należy ją prowadzić załamaniami, tak jak rowy łącznikowe.
112. Do wykopania jednej sapy wyznacza się grupę 8 strzelców. Grupa pracuje na dwie zmiany po 4 w każdej. Strzelec pierwszy stoi na kolanach lub zgięty (jeżeli ogień nieprzyjaciela nie pozwala pracować w postawie stojącej) rozpoczyna kopanie sapy w dolnej części odrzuca ziemię do tyłu. Strzelec drugi wyrzuca ziemię do przodu i na boki. Strzelcy trzeci i czwarty oczyszczają i pogłębiają sapę do potrzebnych wymiarów i maskują ją.
— 98 —
Strzelec piąty, szósty, siódmy i ósmy tworzą drugą zmianę i zabezpieczają pracę pierwszej zmiany.
Prace sapowe przeprowadza się zazwyczaj w nocy.
113. Celem umocnienia wyznaczonej linii obronnej, sapy łączy się między sobą i przystosowuje się do obrony jak rowy.
6. Punkty obserwacyjne i punkty dowodzenia.
114. Punkty obserwacyjne buduje się w rowach strzeleckich, rowach łącznikowych i poza nimi.
Urządzony punkt obserwacyjny jest to dobrze zamaskowany, pojedynczy lub podwójny dół strzelecki.
115. Punkt obserwacyjny dowódcy plutonu strzeleckiego i kompanii (główny i zapasowy) buduje się ze schroniskiem dla gońców i ukrytym rowem łącznikowym między punktem obserwacyjnym i schroniskiem.
116. Budowa typowego odkrytego punkt obserwacyjnego na 3 - 4 ludzi wskazana jest na rys. 71.
Przy pierwszej możliwości punkty obserwacyjne zabezpieczyć od działania pocisków kb. i odłamków, a wtedy obserwację prowadzi się przez szczelinę obserwacyjną (rys. 72) lub przy pomocy peryskopu, albo lornetki (rys. 73).
— 99 —
 |
Rys. 71. Odkryty punkt obserwacyjny na 3-4 ludzi. Czas wykonania przez 4 strzelców łopatami saperskimi - 1 godz. 30 min., maskowanie podręcznym materiałem - 10 minut. |
— 100 —
 |
Rys. 72. Punkt obserwacyjny z lekkim stropem i szczeliną obserwacyjną dla obserwatora (schronisko obserwacyjne). Czas na wykonanie przez 4 strzelców łopatami saperskimi - 1 godzina 40 minut, zaś na budowę stropu z gotowego materiału - 2 godziny. Materiał: okrągłaki 20 cm, długości 3 m - sztuk, okrąglaki 15 cm, długości 3,75 m - 30 sztuk, długości 2,25 m - 5 sztuk, żerdzi 5 - 8 cm, długości 2,25 m - 15 sztuk, desek grubości 2 - 3 cm, długości 4 m - 2 sztuki. |