Ograniczając się do podania rysunków kilku typów, rozpa­trzymy szczegółowiej organizację pracy przy zakładaniu i przygo­towaniu jednego typu.

Pozatem fugasy, jako przeszkoda, stanowią poważne niebez­pieczeństwo dla własnych patroli.

Fugasy mają szczególnie szerokie zastosowanie w obronie przeciwczołgowej.

W wyborze materjałów wybuchowych i w sposobie ich opa­kowania należy pozostawić jaknajszerszą inicjatywę. Będą to czę-

1) Zgniecenie rurki szkla­nej, zawierającej kwas siarcza­ny i zapalenie dzięki reakcji che­micznej (mało używane).

2) Deska podparta po­środku wyciąga zapalnik tar­ciowy.

3) Deseczka, w razie nastąpienia na nią, rozgniata kapsel rtęci piorunującej.

Zapalenie elektryczne uzyskuje się przez zamknięcie me­chaniczne prądu. Rys. 143 i 144 tytułem przykładu podają plan i prze­krój zwykłego fugasu.

Rys. 145 daje przykład taktycznego użycia fugasów dla ostrzelania martwych pól.

Rys. 146 i 147 podają t. zw. „Landtorpedo" austryjackie.

Palisady.

Używa się ich przy obronie wsi i miasteczek, lub też dla uzupełnienia fosy.

Dla założenia ich, wykopuje się rów głębokości 0,80 m. — 1 m., co 4 — 5 m. zabija się koły kierunkowe, łączy się sznu­rem, dla utrzymania równania umieszcza się w przerwach inne koły. Dla związania wszystkich kołów w jedną całość przybija się je do jednej belki poprzecznej na 1/3 wysokości od góry lub lepiej w ziemi. Partja z 3-ch ludzi, mając materjał pod ręką, za­kłada w 8 godz. 12 metrów.

Polanka.

Barykady.

Wilcze doły.

Gdzie jest obawa ataków jazdy, używa się kotewek; są to kol­ce o czterech końcach, wykonane z blachy (wysokość i szero­kość około 10 cm.) (rys. 149).

Fosy.

Forsowanie przeszkód wymaga maximum zimnej krwi i odwagi. Przytem cała operacja powinna być zawczasu nadzwy­czaj szczegółowo opracowana, powinna być prosta, z użyciem naj­prostszych narzędzi, ludzie wyznaczeni do niej powinni być sta­rannie uprzednio wyszkoleni, wszelkie środki ostrożności przed­sięwzięte.

Dowódca oddziału powinien przeprowadzić przed wyruszeniem planowy podział pracy, zabezpieczyć się odwodem i zapasem na­rzędzi, materjału i środków dla sygnalizacji. O szersze wyłomy niż 3 — 4 m. niema się co ubiegać.

Najczęściej dla niszczenia przeszkód używa się artylerji — jest to jednakże, jak wykazują poniższe cyfry, środek nadzwyczaj kosztowny.

Celem ognia artyleryjskiego jest zrobienie szerokich wyło­mów do 20 m. dla przejścia kolumn szturmowych.

Do bliższych celów używa się działek piechoty (37) lub moździerzy kal. około 15 cm.

Do dalszych przeszkód stosujemy działa do kal. 15 cm. włącznie. Większego kalibru nie używa się do przeszkód.

Zapalnik daje się natychmiastowy lub z opóźnieniem 0. Dla lekkiej artylerji i przy gruncie gliniastym, ze względu na możli­wość odskoków, stosuje się zapalnik z opóźnieniem.

Poniższa tablica daje zużycie pocisków armaty 75 mm. w terenie płaskim dla otrzymania wyłomu szerokości 20—25 m. w sieci głębokiej na 15 20 m.

O ile teren wznosi się w kierunku nieprzyjaciela, liczby po­wyższe zmniejszają się i naodwrót.

Przy użyciu moździerzy okopowych dla otrzymania wyłomu 40-metrowej szerokości w sieci, o głębokości 30 m. w normal­nych warunkach należy poświęcić:

120 dużych bomb, wagi 4,2 T, w tern 1200 kg. materjałów wybuchowych lub

200 — 250 małych bomb, wagi 3,6 T - 4,5 T, w czem 1070 kg. —1340 kg. materjałów wybuchowych.

Przy użyciu haubic 155 mm. dla otrzymania wyłomu 20 — 25-metrowej szerokości w sieci o 20 m. głębokości na odległości 3 km., trzeba 200 pocisków wydłużonych, wagi 8,6 T w czem 2040 kg. mater. wybuch. lub 300 pocisków D wagi 13 T w czem 1350 kg. wybuch.

Przy użyciu armat 155 mm. dla otrzymania podobnych wy­łomów z odległości 6 km. trzeba 300 pocisków wydłużonych wa­gi 12,9 T w czem 3700 kg. mater. wybuchowych, lub 490 poci­sków VD, wagi 7,5 T, w czem 1800 kg. materjałów wybuchowych.

Do przeszkód z kozłów należy strzelać ogniem flankującym.

Zużycie amunicji takie samo, jak dla zwykłych przeszkód z drutu kolczastego.

Powyższe dane podkreślają raz jeszcze to, cośmy wyżej po­wiedzieli:

przeszkody powinny być zakładane wąskiemi pasami, z przerwami,

narys przeszkód nie powinien być równoległy do kie­runku ognia przeciwnika,

przeszkody powinny być ukryte przed obserwacją po­wietrzną (maskowanie) i ziemną (maskowanie i umieszczanie na przeciwzboczu).

Ogniem k. m. można również dopiąć celu, choć naogół re­zerwuje się go do innych właściwych mu celów.

Ma odległości nie większej od 300 m. 2 k. m. mogą utwo­rzyć wyłom szerokości 3—4 m. przy użyciu 3000 ładunków bez względu na głębokość przeszkód.

W wielu wypadkach stosuje się ściąganie hakami lub bro­nami za pomocą kołowrotów, umieszczonych w rowach, stosując jednocześnie przecinanie poprzeczne. Postępuje się w ten spo­sób z większością przeszkód składanych.

Fugasy można unieszkodliwić, powodując przedwczesne wy­buchy przy pomocy artylerji, granatów ręcznych lub rzucania ciężarów.

O ile jest możliwość fugasów należy nadzwyczaj starannie przejrzeć teren: świeże roboty ziemne, różnica w odcieniach dar­ni, istnienie drutów niewiadomego celu (należy je bezwzględnie przeciąć) — wszystko to powinno wzbudzić podejrzenie.

Sieć drutu kolczastego pojedyńczy żołnierze prze­bywają, przepełzając, poma­gając sobie nożycami, większe oddziały używają mat.

Jeżeli idzie o niszcze­nie ręczne, to wymaga ono nożyc i siekiery. Oddział, któremu poruczono to zada­nie dzieli się na 2 partje.

Pierwsza w składzie: 2 żołnierzy na każdą we­wnętrzną linię kołków (pro­stopadle do pasa), jeden na każdą zewnętrzną, plus do­wódca robi właściwy wyłom. Druga partja w składzie kilku ludzi ma za zadanie, idąc za pierwszą, oczyścić wyłom. Wyłomy robi się szerokości 4 — 5 m. (rys. 151).

Ładunki wydłużone przytwierdza się do łaty dłuższej o 0,6 — 1 m. od głębokości pasa przeszkód. Licząc 3 kg. na metr bież., otrzymamy wyłom szerokości 4 m. Dla szerszych wyłomów na­leży używać kilku ładunków wydłużonych, leżących w odległości 5 m. jeden od drugiego.

Ładunki należy umieszczać na połowie wysokości palików, lub nieco niżej; o ile umieszcza się ładunki na ziemi lub na wierzchu sieci, należy ilość materjału wybuchowego podwoić.

Dla niszczenia kozłów należy umieszczać ładunki poniżej skrzyżowań. Efekt wzrasta, o ile się je umieszcza w rurach me­talowych. Na tej zasadzie oparte są angielski i francuski spo-

W sposobie francuskim używano elementów z blachy 7 — 10 mm. o przekroju prostokątnym 0,09 m. x 0,03 m., długości 2 m. z 3 kg. materjalu wybuchowego na 1 m. b.

Elementy między sobą były połączone, czołowy zaś był za­opatrzony w odpowiedni kaptur, ułatwiający przedostawanie się przez sieć. Dla wprowadzenia takiego ładunku umocowywano najprzód w przeszkodach kotwicę i wciągano go sznurkiem, prze­łożonym przez kotwicę.

Element czołowy miał często nożyce przecinające drut. Używano też aparatów Mattei, które wyrzucały na 75 m. haki z kablem, poczem wciągano ładunek w postaci złączonych ele­mentów, lub kiszki nadzianej materjałem wybuchowym.

Przy niszczeniu zasiek wprowadza się ładunki tylko ręcz­nie, obliczając je i składając tak samo, jak dla drutu kolczastego.

Ładunki skoncentrowane w sile 12 kg. umieszczone w wor­kach ziemnych robią wyłom o promieniu 3 m.; szereg takich ła­dunków w odstępach 4 m. tworzy wyłom ciągły.

Każdorazowo należy używać oddziałów dla oczyszczania wy­łomów. Dla niszczenia zasiek jednorzędowych używamy ła­dunku skoncentrowanego wagi 5 kg. dla wyłomu 2,5 — 3 m. i wagi 8 kg. dla wyłomu 4,5 m.

Cenna dla obrony obsada i broń stanowisk flankujących może przetrwać bezpiecznie w schronach okres ognia huragano-