—  125  —

Rys. 187.

Rys. 188.


—  126  —

Każda partja ma w składzie 10 ludzi:
d-ca partji 1 podof.
górnicy, cieśle 4 saper.
usuwający ziemię 4 — 6 saper.

i pewna ilość żołnierzy do pomocy, zależnie od warunków miej­scowych. Partja wykona: 2,50 — 3 m. bież. pochylni w ciągu 24 godzin. Można liczyć, że 60 ludzi w zwykłej ziemi zbuduje schron na 1/2 plutonu w 15 — 20 dni. Budowa takiego samego schronu betonowego wymaga mniejwięcej tego samego czasu, zato ilość materjału przy schronie podkopowym wynosi około 45 T, licząc w tern materjał na zabezpieczenie wyjść, zaś przy schronie betonowym do 600 T.

Budowa jednego ze schronów dla d-twa dyw. na froncie zachodnim, posiadającego 4 wejścia, pomieszczenia dla d-cy dyw., szefa sztabu, całego sztabu dyw., stacji elektrycznej, centrali te­lefonicznej, kasyna oficerskiego i t. p., była dokonana w ciągu

Rys. 189.

3-ch miesięcy przez pluton saperów (50 ludzi) i komp. piechoty (100 ludzi), pracujących na 4 zmiany. Pochylnie miały po 25— 30 m. długości; izba schronowa posiadała boczne cele i miała około 60 m. długości.

Pochylnie powinny być oddalone od siebie o 8—10 m. i od poprzecznic sąsiednich o 1 1/2 m., by nie być zasypanemi. Próg pochylni powinien być wyżej od dna rowu, żeby ziemia z rowu nie sypała się do pochylni.

Prócz tego przy projektowaniu pochylni należy uwzględnić zabezpieczenie od granatów ręcznych, od gazów, oraz obronę we­wnętrzną, co szczegółowiej będzie omówione w rozdziale na­stępnym.


—  127  —

Roboty przy pochylniach podlegają wszelkim prawidłom ro­bót minerskich.

Przy budowaniu schronu najwięcej trudności napotyka się przy zakładaniu pierwszych i ostatnich ram pochylni. Pierwsze ramy, będąc na­rażone na parcie na zewnątrz, muszą być odpowiednio podparte: będzie to albo listwa e (rys. 182), opierająca się o ścianę tylną rowu, lub też podpory pochyłe, opierające się o dno rowu, przy jednoczesnem wkopaniu się w prze­dnią ścianę. O ile pochylnię prowadzi się ramami prostopadłemi do spadku, wówczas pierwsza rama jest pionowa i dopiero za pośrednictwem 2 — 3 ram stopniowo przechodzimy do prostopa­dłych. Pierwsze ramy należy umieszczać w pochylniach gęściej.

Przy zakładaniu ostatniej ramy, t. j. przy przejściu z pochylni do izby schronowej, szczególne trudności na­potyka się przy ramach prostopadłych. Wówczas należy w izbie schronowej umieścić 2 ramy naprzeciw pochylni. O ramy opiera się ostatnia pionowa rama pochylni. Do kaptura tej ramy dotyka kaptur ramy pośredniej (po dwu­siecznej kąta między pionem a kie­runkiem prostopadłym do spadku), trze­cia z rzędu rama ma nachylenie prze­pisowe.

Szczególną uwagę należy zwrócić na maskowanie schronów podkopowych w okresie robót: wyjście z pochylni po­winno być przykryte siatką, ziemia z wykopu powinna być troskliwie usu­wana; można jej użyć dla wykonania fałszywych rowów. Ze względu na du­żą ilość robót, schrony podkopowe roz­poczyna się bardzo wcześnie. Przed przystąpieniem do właściwych robót mi­nerskich zakłada się warstwę detonu­jącą nad przyszłem wejściem do schronu.

Rys. 190.

57. URZĄDZENIA SCHRONÓW.

Przewietrzanie dokonywa się albo za pomocą przewietrzników, wywierconych na zewnątrz, lub lepiej sztucznym sposobem. Szczególną uwagę zwrócić należy na przewietrzanie w schro­nach bojowych dla k. m. Dwutlenek węgla, wydzielający się przy


—  128  —

strzelaniu, da się usunąć jedynie przy silnym ciągu (otwór strzel­nicy i otwarte drzwi) lub sztucznem przewietrzaniu.

Oświetlenie odbywa się przez okna, zbudowane na wzór pochylni, odziane wewnątrz deskami, w razie zaś szerokiego roz­budowania schronów warto założyć małą elektrownię pod ziemią.

Odwadnianie. Przesączającą się przez sufit wodę chwy­tamy i odprowadzamy rynienkami według rys. 190 lub 191.

Na dnie schronu urządzamy zwykle studzienkę, z której wy­biera się pompami lub wiadrami nagromadzoną wodę.

Ogrzewanie. Żelazne czasowe piecyki, lub piece z ce­gieł z płytą dla grzania pożywienia są nieodzowne w schronach mieszkalnych.

Rys. 191.

Rys. 192.

Zabezpieczenie przed gazami uskutecznia się, zao­patrując okna i wejścia w mocne, szczelnie dopasowane okiennice.

Zabezpieczenie przed granatami ręcznemi uzy­skujemy, prowadząc zejście nie jako jednostajną pochylnię, lecz dając pośrodku platformę, w którejby się zatrzymywały granaty.

Obronę schronów można zorganizować albo budując fałszywą poprzecznicę z wewnętrznem stanowiskiem dla k. m., jako kojec, flankujący rów w obie strony albo też robiąc specjal­ne obejścia w pochylniach (rys. 192).

Schrony podkopowe muszą być zaopatrzone w łopaty i oskar­dy na wypadek zasypania ziemią.


—  129  —

58. STANOWISKA OBSERWACYJNE I STRAŻNICE.

Organami własnej obserwacji są stanowiska obserwacyjne oraz stanowiska czujek w t. zw. strażnicach. Zadaniem tak jed­nych, jak drugich jest przedewszystkiem obserwacja w najcięż­szych warunkach, gdyż pod ogniem huraganowym.

Ochronę stanowisk obserwacyjnych uzyskujemy taktycznie lub technicznie.

Taktycznie — wykorzystując umiejętnie wysokie drzewa, ko­miny, wieże, budując wreszcie zamaskowane pilony obserwacyjne; technicznie — dając obserwatorowi bezpieczne wytrzymałe ukrycie.

Rys. 193.

Rys. 193 daje przykłady pilonów obserwacyjnych.

Najprostsze zabezpieczenie dają strażnice; będą to albo skła­dane kopuły pancerne; (rys. 194 daje typ pancerza z blachy z pia­skiem, każdy pierścień waży około 70 kg., rys. 195, daje pancerz z blachy stalowej 0,025 m., typu St. Jacques, całość waży 380 kg.), albo też specjalne urządzenia w rowach strzeleckich (rys. 196, 197 i 198).

Rys. 199 i 200 dają typy stanowisk obserwacyjnych zbudowa­nych, jako schrony.


—  130  —

Rys. 194.


—  131  —

Rys. 195.


—  132  —

Rys. 196.

Rys. 197.


—  133  —

Rys. 198.

Rys. 199.


—  134  —

Rys. 200.